فوج

دیوان اشعار افضل‌الدین خاقانی
امروز یکشنبه 19 مرداد 1399
تبليغات تبليغات

دیوان اشعار افضل‌الدین خاقانی_غزلیات1تا150

دیوان اشعار افضل‌الدین خاقانی_غزلیات1تا150

قصاید و قطعات عربی

 

قصاید و قطعات عربی

 

قصیده

بکت الرباب فقلت ای بکاء****ابکاء عهد ام بکاء اخاء
فالعهد للربع المحور بد معنا****ثم الخاء لزمرة الخلطاء
عین المهاة بکت و لیس من الهوی****دمع المهاة یفیض کالا بداء
انهمت عذری الهوی و عفانی****یستوی تهامة بهمة السوداء
فرمت بثالثة الاثافی مهجتی****و سمت برابعه الخیام دمائی
سقیالحاء العقص و الداء التی****خصب کحرف العقص فی‌الاقواء
صحبی تعالوا نبک فی غصص الشجی****جیران انصاف و ربع وفاء
وطوال مکرمة و رسم فتوة****و خیام معرفة و ن صفاء
قد فوضت خیم المکارم بیننا****ملائت دموعی سوی کل حیاء
حالی کماکره الاحبة بعدهم****واحب اعدائی من العدواء
جمدت دموعی فاعتدت یاقوته****نیطت بعروة برفی عفراء
فهب اللالی من اجاج اصلها****هل اصل یاقوت اجاج الماء
نبحت طیور النفس لی من بعدما****و دعت طرا السعد من اسماء
ایام فی حذو ریاض سنابل****انس طبائها وای ظباء
کرت بنات العیس مبدء نکحها****طیف الخبیث و فیه عقد بقاء
والطیف کان مع القراء مدیدة****و ابوالبنات مدیدة السوداء
ما بال لون الجفن احمر ناصعا****ادم البکارة دم النفساء
فعجبت من هندیة حبلت و قد****رضعت بصقلابیة صفراء
کاللیل ام الیوم حبلی قدرمت****ارضا ابی الیقظان بابن ذکاء
مثل العنا قید التی الوانها****سود و فیها حمرة السوداء
من فرط ما ولدت باحشائی اللظی****نار الهوی نبکی علی الاعضاء
قالوا لهوی تبکی بلاعین بلی****تبکی و هاعیناه حرف الهاء
کالشمس تقشف من خبااللیل‌الذی****نشفت دماء کبدی علی الاحشاء
ضحکت عروسا مقلتی لدی البکاء****والضحک حلم الطفلة العذراء
ابکی و اضحک کالسحاب واقتنی****حالی و تبع الهند فی الانواء
قالوا اتبکی قلت ابکی ود کم****کنتم اوداء فصرتم دائی
قالوا تضحک قلت اضحک منکم****هذا جواب خائف الاعداء
غدر و ابنا و استغدر الدنیا بهم****دهری یجازی الشر شر جزاء
کانوا احبائی اذا کان الغنی****فاذا افتقرت یعمل و انقضاء
یا صاحبی اصدقنی بحق اخاء****اشممت عرف السحر من شجراء
این الجواب الغرقته مدامع****ام احرقته سمائم الصعداء
قل لا سریعا قبل یختنقی البکاء****لاباس من استدعیت بعد نداء
عجل اجابة ملحف داعی الهوی****و تدارک التحقیق بالارجاء
ان صار احمر وجهه من خنقه****فا حمر وجهی من خناق بکاء
نفس الهوی بمودة لم تعدها****احد وینشد بعد فی الاحیاء
هیهات ظل دم الوفاء وفارة****ممن یرام و من له بنواء
و به الوفاء وراء احیاء من****الثقلین لالا یقال و الاحیاء
دع ذاوقد سدته نفسی قبلکم****فخشیت عن وصلة العنقاء
سمیتنی این خلا و ان توطنی****فدعوتنی فی‌العروة ابن خلاء
قلبی کظیم بعد سؤل یعاتبنی****عن بلدتی و ذابح شاء
فصبی الدنیا نائبات الهوی****و تلففت بلهاء و کل بلاء
تصنع کصنع النمر لفظ کالعوی****هاتیک شیمة بلدة اسماء
غصن البلاد توفقنی فاسقها****هذا الشهاد بسرق البیداء
حتی بدا الصبح فی کم الدجی****کم من قضیب من ید شلاء
فالصبح املی الدیک سورة والضحی****بطلاب سوط صاغ فی الطلباء
حملت الی حمائمی کتب الحمی****و تبادرت کفی بفک سجاء
عنوانها نفی الکرام فویلتی****سمیت اللام لموتة الکرماء
خنقتنی العبرات حتی خلتنی****قد خیفتنی عربتی برداء
للفی حوامل مقلتی اخیته****اکفی بها و ملی لدی الالقاء
کم لی نوی‌النفس فی جوف‌الجوی****کم لی رکوب البحر فی النکباء
فارقت شروان اضطرارا فاشتهت****نفسی بتبریز اختیار سواء
عرفت موج الشعر ملک امارتی****خلقاء بی لابد من ارقاء
اختار صحراء الفراغ مخیمی****بل خیمتی حلت علی الصحراء
بتحول البحر المحیط بعمقه****لمخیمی نوی یا من من آلاناء
اطناب خیمة همتی ممدودة****حتی ظلال السدرة الزهراء
و وصلت حبل‌الله لکن سودت****فی غصن طوبی واسع الفیاء
اما منحی کالنوی لکن لم اقف****کالنوی حمل حیاء اهل حیاء
احدی سؤلا من مواطل بهجتی****فی نوی هذه الخیمة الزرقاء
اتاها ثم اوردت متنوع المنی****فحرمت ها ثم یمین اناء
فاذا انقلت فلیت قناعتی****عرفت سجالی ثم حدر شاء
محسود ابناء الرذیلة عائذ****من امهات الکون بالاباء
فالامهات اذا قصدت حیوتة****کیف انتظار اماتة الاحیاء
شربنی بماء العلم بل عرفی به****عرف المحیا بماء حناء
فضلت علما ان علم قائلی****والقیل احیی الذی من العلماء
کالشمع ینقص حین زاد لهیبه****ما قد نمی علی ذوی حوباء
قد هان لی مذجف روض مدامعی****غیث الکرام و ضنة البخلاء
من صار مکفوفا فسواء عنده****فی السهد لیل سدارة و سمراء
قد کنت اصلب شعره بید الفتی****انمی فبدل فی الذیول نماء
کلفت تودیع الثیاب و قیل لی****هذا النفاق نفاق الصعدة السمراء
لو کان للمنقوش حال تسقف****فالدهر قومنی و تقعدنی بفقداء
لاعیب فی عوج الفتی نفسی و انما****یغنی من التسقیف و العوجاء
لازمت حصنی قبل حصن بالفتی****و عضضت طرفی قبل ذوالحملاء
ما سمنی الجلساء لکن همتی****ذات الغناء و بفقری استغناء
طلعت دنیا کم بلبانه****من غیر رحبتها و لا استثناء
عمر قصیر لمواعید خدعته****و حدثتنی تفسیرها بالزباء
انی عیال‌الله فی فضل النهی****و عیال فضلی عصبة البلغاء
کالنبت یاتی السحب یستسقی الندی****و الحسب یاتی البحر باستسقاء
نسج العناکب فی الجدار مهلهلا****سیل الذباب و یصعد الافداء
ما ینسج النحل الضیاع معینا****الا علیه طراز کل شفاء
سیان لی مدح فی ریاض مطالع****عیب الکلام و خلب البخلاء
ریق بن آدم یقتل الافعی اذا****القاه فی فیها فم الحواء
فضل لذنبی و الجهل نقص کامل****کالشمس ظلمة مقلة الرمداء
ما ان اخوک مهلهلا بشواردی****شهد الشهداء و هلهل السفهاء
اسری وراء الکائنات بخاطری****ربی و همتی الغیور وراء
سبحان من اسری بخاطر عبده****لیلا الی الاقصی بذی الاسراء
ضؤ العیان کصاحب السرطان بل****غیل البیان کصاحب الجوزاء
اصبحت داود ذالفضل حنظلة****ام بل مزامیر النهی باداء

خاقانی این دو بیت را در مدینه بر در حرم نوشته است

یا صفوة الرحمن شافع خلقه****انی اتیتک عبدرق عانیا
قد کنت مرتد افادرکنی الهدی****فغدوت مرتدیا بدینک ثانیا

تجدید مطلع

مهمانسجت دروع مجد فی‌السماء****حلق الدروع و شمسها حرباء
لکن لی قلب کماء غائر****یشکو استمال الصخرة الصماء
قلبی لجسمی نقطة موهومة****فی نصف دائرة الحرف الیاء
انا افضل الدنیا ما اتی خاطری****الا بفضل‌الله ذی الالاء
فکذا الجلال مد علی بفضله****اعلی جلال الدین ذا العلیاء
اثنی علی الحبر الامام و انما****ار جوالبناء معطرا الارجاء
عمد الشریعة زبدة السادات العری****منقی الحقایق مفحم الفصحاء
علم الاعلام سیف اعلام الهدی****علامة الفضلاء و النظراء
خضر العلوم کلیم میقات التقی****روح البیان خلیل کل بناء
کالخضر ساد بنا کنز العلم بل****کالروح عاد بمهجة الاصداء
اعنی بنفح بیانه قد حاجزت****روح البیان بقالب الانشاء
هوقس ساعدة الایادی اخیر****بید الایادی ساعد الشعراء
اعواده طوبی و مجلس مجده****جنات عدن موعد العرفاء
طوبی لطوبی ان عدت کرسیه****فالعرش یحسده علی استعلاء
فی لفظة المعول ملح غله****ریح العشیق و ادمع العشقاء
الوعظ حلو تطیب بملحه****و الملح غیر مطیب الحلواء
لما اتانی زائرا صادقته****مولی الفضائل سید الفضلاء
قد ضاع فی امدی بر مرحی صورة****ازرت با زر عارئه الا زراء
مولی اخ و ان استشاط فقد****اولی فمولی بی لفرط ولاء
ما اعجبتنی عند ضؤ ضمیره****انوار سبعة انجم عداء

مطلع سوم

انی لاخدم ناصح الخلفاء****مرد الائمة خاضع الحنفاء
بتحیة مشفوعة بمحامد****و محامد مقرونة بدعاء
و تعارف اکبرته بتذکر****و تذکر و شخصة بثناء
و لدیه لی مشفع من خلقه****قد سرنی لازال فی السراء
لقبول مدی حبه حرمته****مسودة و حمامة البیضاء
و قبوله فرشات معارا الامعارا****یسود کحلی کل اماء
ریح لجمت سلیمان الحجی****تختارها من عاصف و رخاء
طور کسبعة ابحر من رحله****ذو اربع من امهات هواء
فلک یدور منه هلال سرجه****یعلوه بدر صادق الالاء
ذوهمة و بهذا عزکانه****لیل تبرقع من بریق ضحاء
لما تمسست الخلال حسبته****نوحا کجودی ای علاء
یلقی کلام‌الله فارة طوره****و یری حبیب‌الله فوق حداء
ولو استطعت نثره کنوز لالی****لیراعه الغواص فی الداماء
هو قسورة و دواته صیادة****و ابیح عین المسک للادواء
عین بصفرتهایری وجه‌المنی****هی تقمع السوداء باصفراء
مضحاک وجه وجه کل مطالب****مسقام عین عین کل دواء
عین کعین الشمس بالیرقان بل****وجه کوجه الماء للغرباء
لطمت ید الضراب سنة وجهها****فبدالها حائلا عدواء
مرموقة الافاق بل مرفوقة****الاخلاق بل مخلوقة الاضواء
جوالة البلدان بل قیالة الحزان****بل ختالة الاراء
جرح الشهود و عدل دیوان القضا****اقضی القضاة و اشفع الشفعاء
عمر الیهود لها و لون غیارهم****لکن مسیح العهد فی الاحیاء
عمرت بهدم الفضل عنوان الهوی****هدم العقول عمارة الاهواء
جرم کجمر جامد مسائلتی****یزکی به قندیل کل رخاء
فالجمر یخمدلا یلوح ضیاؤه****و لها خمود فی جلوة رضیاء
خمر السعتر یری رخیصا شعره****فی خمرة کالمسک ذات علاء
فکانما کماء الحار بعینه****اضحی بساطا خامد الاجزاء
شرق من عرش احبها فاحبها****فانی بعرش فارک رعناء
عرش مطلقة الرجال تعوذت****سجن‌الیدین و ساق کل نساء
سرقت عقول الناس فی حربه****بالضرب ثم القطع للاشلاء
نبهتها بالشهب فی افلاکها****هذا نوا الیل علی الحرباء
شکل المجن قلب مجن ذوالغنی****کیلا یضاف بسهم کل جفاء
لکن مجن القلب لا یحمی اذا****قلب المحن علیه قلب قضاء
جرم صغیر شانه متعظم****کالقلب فی صغر و عظم دهاء
نور جماد ساکن متقابس****کالظل وان اخذه ببناء
سهل یمینها و صعب بنیلها****امن الکتاب بمعرة العظماء
عقدت علی ساق الحمام صغارها****لکن یسهل اصعب الاشیاء
ما هذه العین التی عاینتها****اخت النهی ابنت شمس سماء
لابل ابوالفضل المغیث بعیشه****حتی یعد عدای ابوالوضاء
دع کیسه مجهولة هو عسجد****شبیه الکواکب و اسمه الجوزاء
مبدا عنصره اصفهان عقوده****احدی و عین عقوده اعطاء
روحت مهجة باصفهان بمدحتی****اضعاف ما قدلی بهجاء
کتب الخلیفة للکلام و سیدی****سلطان تاج العلم فی الاکفاء
اهدی له بذی الخلافة اسودا****و سواد بعض الذی للخلفاء
قرضته بقصیدة الفیته****والخیر فرطنی بحرف الیاء
یعنی له التقدیم کالالف التی****قفیتها و اتی ابوالنقطاء
هذة القصیدة عصبته شعراتی****و بدت لرازی حیضة الشعرا
ارایت حیض لرایت شبابها****جوف الاسود فی سواد الهیجاء
اسد السماء اذا طال ذراعه****فصرت لجبهته برا العوجاء
قلمی کمنقار الحمام براسه****هلک الغراب و منطق الببغاء
لومسه الطائی یصیر عزمه****صدق الغراب متی الاشیاء
ضمنت نصف البیت للطائی وها****و سمت باسم الحتری الطائی
اظننت حتی کدت اعرق خجلة****فی نصفه المحرم للرخصاء
نفسی کتبت و ان افشیتها****من خجلتی تمشی علی استحیاء
دامت جلال الخیر وافیه الهوی****و وقاه الاله اجل وقاء
یا فاضل الحرمان بکل موطن****ما طاول الهرمان کل بناء

در وصف بغداد

امشرب الخضر ماء بغداد****او نار موسی لقاء بغداد
کوثرنا دجلة و جنتنا الکرخ****و طوبی هواء بغداد
و قل لمصر بذکر مصراتت****فما لمصر سناء بغداد
تالله للنیل صفو دجلة لا****ولا لمصر صفاء بغداد
هیهات این استقال مصرکم****و این این اعتلاء بغداد
غرتک مصر بقاهرة****قاهرها کبریاء بغداد
نادتک بغداد فانها رغبا****ینسیک مصرا نداء بغداد
فامس بغداد یومها و کذا****خمیسها اربعاء بغداد
امدح بغداد ثم احبسها****مصدا و هذا هجاء بغداد
وابتغی من لئام مصر سنا****و انجمی اسخیاء بغداد
و میم مصر اذل من الف****الوصل ادلاح باء بغداد
و هذه الاحرف الثلثة لی****ماب خیر فناء بغداد
تبت یدا من یذم تربتها****فتبت ذا بناء بغداد
مسکه روح الجنان تمسکه****ذالمسک لابل رخاء بغداد
قبحا لمن قال لاسخاء لها****فجاد ربعی سخاء بغداد
اف لمن قال لا وفاء بها****فمد ضیفی وفاء بغداد
ان غاض ماء السخاء عندکم****لاباس فالورد ماء بغداد
والعرش مرآت کل ذی فکر****فیه تجلی رواء بغداد
سئلتنی عن بناء بیضتها****فاسمع فنفسی فداء بغداد
الجن من قبل آدم اعتقلت****طیبا و روض عراء بغداد
فلقیت روضتها لمرتعه****بغدادها ابتداء بغداد
و آدم استنزلته همته****لما اتاه رجاء بغداد
فکان لما هوی بمهبطه****اهوی هواه ابتغاء بغداد
اقسم بالله ان فی جلدی****روضة خلد غناء بغداد
ادویة الهند جل ادویة****و خیرها هند باء بغداد
یرکض خیل المنی بعرصتها****فلی یرود هباء بغداد
ابناء دهری عبیده و کذا****بنات فکری اماء بغداد
کنت ربیعا و حاجنی لهبی****و ربع لهوی جناء بغداد
صرت خریفا و من لظی کبدی****یحول صیفا شتاء بغداد
یا قبح شروان خذ کتابی‌ها****واحمل ففیه ثناء بغداد
یلثمه الدهر حین اختمه****و فوق ختمی سحاء بغداد

مطلع دوم

اعاد روحی هواء بغداد****و زاد روحی قضاء بغداد
یصید لیث الرجال خاتلة****بعین ظبی نساء بغداد
ترمی برشق اللحاظ و اعجبا****آرامیات ظباء بغداد
بالمسک قدت نبالها و لها****ابهی نصالا نساء بغداد
اذا اظل السماء یحجبها****اضحت و اضحت سماء بغداد
من کل شمس اذا بدت فبدا****وقت مساء ضحاء بغداد
امسی و شمس الضحاء تصحبنی****فلی صباح مساء بغداد
ملواح قلبی الملاح صادبها****اشرق نار لقاء بغداد
بذات درع ذوی الدروع سنت****للقتال التقاء بغداد
قدسیق بالخراب و احربا****انا الخدیر استباء بغداد
رقیقة الراء عندها و غدا****غلیظة الحرف باء بغداد
فی نکهة العید عطرت نفسی****و ذاک عطر کباء بغداد
اوسع من فکرتی و انور من****سواد قلبی سواء بغداد
اعذب من لهجتی و اطهر من****ماء جفونی عفاء بغداد
فصار خاقان ماؤه حذقت****اذا رآه اصطفاء بغداد
سیقتدی حیص بیص لی نعما****بحیص بیص اقتداء بغداد
وکم الم لی ارحه امل****لما اتاه شفاء بغداد
ما حیص بالفتی و لا بیص****بل کلمات مراء بغداد
حیص و بیص کاذب وقطا****له و منه بکاء بغداد
ها انا عنقاء شایع خبری****و حاسدی خنفساء بغداد
یسرق لفظی کانه جرد****و نبته بافقاء بغداد
تشد و ابشعری طیور روضتها****الغناء منها غناء بغداد
یثار فیها معربا کیعربها****فراش نیلی حناء بغداد
خطبت فیها کقس ساعدة****فسا عدتنی ذکاء بغداد
بالعربی الجدید مقولة****شبهنی اولیء بغداد
لاعجمی ولا قصیر لهی****بل کنز نطقی براء بغداد
فالعجمیون کلما افتقروا****لم یغن عنهم ولاء بغداد
لحب مرضی الجفون جامرهم****فی القلب داعیاء بغداد
سود نقابهم و اوجههم****صفر و فیها ابتلاء بغداد
اعجیب مدلین عرضت علی****عیسی لا غیاد آء بغداد
فالصفر و السود یغنیهم و لهم****بیض و حمر دواء بغداد
بارض بغداد تلتجی امم****و بالامام التجاء بغداد
خلیفةالله و النبی معا****بمنصبیه ازدهاء بغداد
المستضی فی السواد بدرجی****و من دجاه ضیاء بغداد
تراب نعل الامام کحل ذوی****الابصار بل کیمیاء بغداد
غذت وجوه الملک تخدمه****عنوی و ینوی علاء بغداد
دعیت عند الامام ثم قضی****علی فرضا دعاء بغداد
ببغداد فی درب فالوذج****مغان من الخلد انموذج
نزلت بها ثم فی رحلتی****تیمنت فالا بفالوذج

در وصف سلطان عادل شاه مظفر بن محمد

یاسیف ناظرة کصبح مسفر****سفر الصباح نهعم صباحا و اسفر
یخفی و یبدی الصبح لونا خائلا****لعذارها فخیالها المتنفر
خضب الصباح الجو صبغ حنائها****او وشم انملها بعینی مبصر
عن مقلة الافاق کحل ظلامها****محت السماء بطلها المتقطر
کان الوثیر علی السماء منشرا****فاکتن فی کم الصباح المشعر
کحشاش مائدة المسیح نجومها****و بدا الصباح کراهب متسحر
فکانه ابتلع الحشاش و مااکتفی****خاشرق عاد بذا الرغیف الاصفر
یا نور کل حدیقة علویة****بل نور احداق الرواق الاخضر
یا خیر خاضبة النجوم بکورها****ادراک حرف اذا ولست بکور
یا شبه یوسف فرت عن سجن الدجی****تالله هیت لک اقربی لاتنفر
یا ابهر النور المسیح جلیسه****ارضیت ان الدهر یقطع ابهر
دمعی صدید عن جروحی فی‌الحشا****بل ذاب روحی فی الهوی هافا نظر
جرح الحشا حاشاک حش حشاشتی****لا تنکری جرح الحشا لا تنکر
شکوای من شروان شرواها الشفا****عودی الی ثغر السعاده واذکر
اشتاق وجهک ان اقبل جلسة****یدی الامیر و لیس ذا بمسیر
و اراکما متقابلین بموضع****یا آیة الرحمن هل هو منظری
ابارض باب‌الباب راضک رایض****فعدوت طور الصافنات الضمر
ام برج کسری صاغ حلیک صائغ****فکسرت طرف الغانیات السفر
خلع الامر علیک ابهی خلعة****فرفلت مضحاکا بانضر منظر
زویت لک الدنیا کانک فی‌الوری****من ظل ظل الله ذکر المفخر
ودنی لک الاقصی کانک فی‌الوغا****من سیف سیف الدین برق الجوهر
خضع الوری لمظفربن محمد****و محمد فاق الوری بمظفر
قطب الملوک الغرقاطبة غدا****شمسا مشارقة قلوب العسکر

وله ایضا یمدح الملک الاعظم علاء الدین

وها فارسیا بالحجازی اشفع****واحضر کسری ثم نعمان اتبع
عرش ذری سبلان ام فلک العلی****و فی ظلها الارواح و النور جمع
اثامنة الجنات للنفس موعد****و رابعة الافلاک للشمس موضع
نعم فلک بل جنة فی ذراهما****لعیسی مب بل لادریس مربع
اقاف به العنقاء ام ارض رحمة****لمء حیات الاریحیات منبع
اجودی جود منتهی سفن النهی****لها لطور ظل بل لها النیل مصنع
تری مکة الدنیا بها کعبة الهدی****یصاد المنی من زمزم‌الفصل مشرع
و تلقی سماء المجد فی درجاتها****نجوم المعالی تستقیم و ترجع
فذورتها للجود و الباس منجم****و عرصتها للجن و الانس مفزع
لها اعنت الدنیا فعن وقوفها****علی حالتی قن یحط و یرفع
لابهة الملک المعظم فوقها****تکاد الرواسی دونها تتصدع
کان اللیالی موقف لدعائه****لها الشهب صوم و السموات رکع
غداه استعار و احلبة الملک فاعبدوا****عراة و عرف المسک لا یتضوع
فوا عجبا اسعی جنا فی جنابه****هل‌النمل تعلو العرش و النمل طلع
هو الملک و الزوجان رابعهم انا****فرابعهم یرضی الوصید و یخضع
انا النبت انمانی بغیث سخائه****فنبت الکدی ینمو اذا الغیث یهمع
انا الماء اعلانی بشمس نواله****فماة الزبی تعلوا ذالشمس تطلع
هوالبحر دوالجزر و المد فی الندی****کذلک داب الله یعطی و یمنع
مصالح نشوالطفل تعرف طیره****فتفطمه رفقا به ثم یرضع
بواعث حرص المرء نار و صخرة****فال صخرة تروی و لاالنار تشبع
لقد نلت من جدواه کل مغبة****الی ان حوانی مشرع الخضر ارتع
سقیت علی نعماه فی نهل الندی****فلا غللا ارجو و لا بعدا طمع
نهایة فعل الخمر سکر معاقر****فما زاد فوق السکر فهو مضیع
دوام نعیم بالزوال مخبر****و کنز دواء اللطباع مصدع
بدات بفرض المدح ثم شفعته****بسنة شکری ثم ها اتطوع
ثناء اتی من المعی منقح****بدتها کلمع البرق بی هوالمع
فلا غروان یروی بما انا حکته****لاجی علاء الدین قرم سمیدع
نظام المعالی من خراسان سید****عریف وفی صقع‌العراقین مصقع
فشب قوام الملل والملک یرتدی****و شاب لسان الحق و الحق یصدع
فتی عالم هاد وزیر کانه****کلیم و هارون و خضر و یوشع
له ید فضل زیدها العلم والحجی****فقس لها ظفر و سحبان اصبع
دعانی قریع الدهر هذا فهزنی****فقلت یدالتقریع مالی تقرع
ایخفی علی الصدر المحقق اننی****امیر المعانی فی الصناعة مبدع
اری من یزکی نفسه خاملا و من****یری فضل رب عنده فهو اورع
لقد سرنی بالذکر سرا و سائنی****باعلان نکث شرحه یتوسع
کان علاء الدین حافظ دهرنا****حوی سمتاد هر تریح و توجع
کذا عسل عقباه لسع لقلبه****فمن قبل یشفی ثم من بعد یلسع
الا اسمع‌الله العلاء مسرة****فیسمع ما یلتذ ثم یسمع
الوذ بذی التاجین کیخسرو الهدی****تزل له ایران والترک یخشع
نطقت اذت لاحت لوامع مجده****فلا بدان الدیک فی‌الصبح یصقع
اتا نی وهاج الشوق لی نحو بابه****مثال باقلام الجواد موقع
ایجدی اشتیاقی والموانع جمة****ویبد وسباقی والجواد مدقع
انصرة دین‌الله اشتاق ان یری****جمال المعالی فهو للجود مربع
واخشی مناواة الزمان و صرفه****یعوق الفتی عن مبتغاه و یردع
بقیت بقاء الدهر و الدهر خاضع****و دمت دوام العصر و العصر طیع

در مدح صدر احل تاج الافاضل عزالدین

رضع الموالی غیاث الخلق طرا****سیحمی الخلق عن سخط الرفیع
و حق الحق لا ابغی رضاه****ولو بلغ الرفیع ذری الرفیع
وجدنا فیض ذات الرجع فینا****فلم یجز الرجوع الی الرجیع
ریاض للمحاضر و المبادی****و کنز للحواضر و البوادی
شوارد خاطری نظما و نثرا****ریاح سائرات فی البلاد
کانی نلت عنقود الثریا****فاعصر منه خمرا للعباد
اذا لم یسبه القواد لوما****کان ابن الزنا شر الزناد
اذا الح عزة و سود مجد****اصوغ کلاهما بید الایادی
بیمنی سیف ذوالیزن الیمانی****و ساعد قس ساعده الایادی

در مدح خلیفه المهتدی بالله

غض الزمان و غض عین کماله****به کمال بسطته عن المستنجد
ختم الخلائف فی‌الخلائق حسبة****به خلیفة الله المطاع المهتدی

غزل

 

حرف ا

 

غزل شماره 1: ای آتش سودای تو خون کرده جگرها

ای آتش سودای تو خون کرده جگرها****بر باد شده در سر سودای تو سرها
در گلشن امید به شاخ شجر من****گلها نشکفند و برآمد نه ثمرها
ای در سر عشاق ز شور تو شغب‌ها****وی در دل زهاد ز سوز تو اثرها
آلوده به خونابهٔ هجر تو روان‌ها****پالوده ز اندیشهٔ وصل تو جگرها
وی مهرهٔ امید مرا زخم زمانه****در ششدر عشق تو فرو بسته گذرها
کردم خطر و بر سر کوی تو گذشتم****بسیار کند عاشق ازین گونه خطرها
خاقانی از آنگه که خبر یافت ز عشقت****از بیخبری او به جهان رفت خبرها

غزل شماره 2: طبع تو دمساز نیست عاشق دلسوز را

طبع تو دمساز نیست عاشق دلسوز را****خوی تو یاری‌گر است یار بدآموز را
دستخوش تو منم دست جفا برگشای****بر دل من برگمار تیر جگردوز را
از پی آن را که شب پردهٔ راز من است****خواهم کز دود دل پرده کنم روز را
لیک ز بیم رقیب وز پی نفی گمان****راه برون بسته‌ام آه درون سوز را
دل چه شناسد که چیست قیمت سودای تو****قدر تو چه داند صدف در شب‌افروز را
گر اثر روی تو سوی گلستان رسد****باد صبا رد کند تحفهٔ نوروز را
تا دل خاقانی است از تو همی نگذرد****بو که درآرد به مهر آن دل کین توز را

غزل شماره 3: خوش خوش خرامان می‌روی، ای شاه خوبان تا کجا

خوش خوش خرامان می‌روی، ای شاه خوبان تا کجا****شمعی و پنهان می‌روی پروانه جویان تا کجا؟
ز انصاف خو واکرده‌ای، ظلم آشکارا کرده‌ای****خونریز دل‌ها کرده‌ای، خون کرده پنهان تا کجا؟
غبغب چو طوق آویخته فرمان ز مشک انگیخته****صد شحنه را خون ریخته با طوق و فرمان تا کجا؟
بر دل چو آتش می‌روی تیز آمدی کش می‌روی****درجوی جان خوش می‌روی ای آب حیوان تا کجا؟
طرف کله کژ بر زده گوی گریبان گم شده****بند قبا بازآمده گیسو به دامان تا کجا؟
دزدان شبرو در طلب، از شمع ترسند ای عجب****تو شمع پیکر نیم‌شب دل دزدی اینسان تا کجا؟
هر لحظه ناوردی زنی، جولان کنی مردافکنی****نه در دل تنگ منی ای تنگ میدان تا کجا؟
گر ره دهم فریاد را، از دم بسوزم باد را****حدی است هر بیداد را این حد هجران تا کجا؟
خاقانی اینک مرد تو مرغ بلاپرورد تو****ای گوشهٔ دل خورد تو، ناخوانده مهمان تا کجا؟

غزل شماره 4: رفتم به راه صفت دیدم به کوی صفا

رفتم به راه صفت دیدم به کوی صفا****چشم و چراغ مرا جائی ئشگرف و چه جا
جائی که هست فزون از کل کون و مکان****جائی که هست برون از وهم ما و شما
صحن سراچهٔ او صحرای عشق شده****جان‌های خلق در او رسته به جای گیا
از اشک دلشدگان گوهر نثار زمین****وز آه سوختگان عنبر بخار هوا
دارندگان جمال از حسن او به حسد****بینندگان خیال از نور او به نوا
رفتم که حلقه زنم پنهان ز چشم رقیب****آمد رقیب و سبک در ره گرفت مرا
گفتا به حضرت ما گر حاجت است بگو****گفتم که هست بلی اما الیک فلا
هم خود ز روی کرم برداشت پرده و گفت****ای پاسبان تو برو، خاقانیا تو درا

غزل شماره 5: ز خاک کوی تو هر خار سوسنی است مرا

ز خاک کوی تو هر خار سوسنی است مرا****به زیر زلف تو هر موی مسکنی است مرا
برای آنکه ز غیر تو چشم بردوزم****به جای هر مژه بر چشم سوزنی است مرا
ز بسکه بر سر کوی تو اشک ریخته‌ام****ز لعل در بر هر سنگ دامنی است مرا
فلک موافقت من کبود درپوشید****چو دید کز تو بهر لحظه شیونی است مرا
از آن زمان که ز تو لاف دوستی زده‌ام****بهر کجا که رفیقی است دشمنی است مرا
هر آنکه آب من از دیده زیر کاه تو دید****یقین شناخت که بر باد خرمنی است مرا
به دام عشق تو درمانده‌ام چو خاقانی****اگر نه بام فلک خوش نشیمنی است مرا

غزل شماره 6: به زبان چرب جانا بنواز جان ما را

به زبان چرب جانا بنواز جان ما را****به سلام خشک خوش کن دل ناتوان ما را
ز میان برآر دستی مگر از میانجی تو****به کران برد زمانه غم بی‌کران ما را
به دو چشم آهوی تو که به دولت تو گردون****همه عبده نویسد سگ پاسبان ما را
ز پی عماری تو چه روان کنیم مرکب****چو رکیب تو روان شد چه محل روان ما را
به سرا و مجلس خود مطلب نشانی ما****چو تو بر نشان کاری چه کنی نشان ما را
گلهٔ فراق گفتم که نه نیک رفت با****به کرشمه مهر برنه پس از این زبان ما را
به تو درگریخت خاقانی و جان فشاند بر تو****اگرش مزید خواهی بپذیر جان ما را

غزل شماره 7: بر سر کرشمه از دل خبری فرست ما را

بر سر کرشمه از دل خبری فرست ما را****به بهای جان از آن لب شکری فرست ما را
به غلامی تو ما را به جهان خبر برآمد****گرهی ز زلف کم کن، کمری فرست ما را
به بهانهٔ حدیثی بگشای لعل نوشین****به خراج هر دو عالم، گهری فرست ما را
به دو چشم تو که از جان اثری نماند با ما****ز نسیم جانفزایت، اثری فرست ما را
ز پی مصاف هجران که کمان کشید بر ما****ز وصال مردمی کن، حشری فرست ما را
مگذار کز جفایت دل گرم ما بسوزد****ز وفا مفرحی کن، قدری فرست ما را
به تو درگریخت خاقانی و دل فشاند بر تو****اگرش قبول کردی، خبری فرست ما را

غزل شماره 8: گرنه عشق او قضای آسمانستی مرا

گرنه عشق او قضای آسمانستی مرا****از بلای عشق او روزی امانستی مرا
گر مرا روزی ز وصلش بر زمین پای آمدی****کی همه شب دست از او بر آسمانستی مرا
گرنه زلف پرده سوز او گشادی راز من****زیر این پرده که هستم کس چه دانستی مرا
بر یقینم کز فراق او به جان ایمن نیم****وین نبودی گر به وصل او گمانستی مرا
آفت جان است و آنگه در میان جان مقیم****گرنه در جان اوستی کی باک جانستی مرا
مرقد خاقانی از فرقد نهادی بخت من****گر به کوی او محل پاسبانستی مرا

غزل شماره 9: ای پار دوست بوده و امسال آشنا

ای پار دوست بوده و امسال آشنا****وی از سزا بریده و بگزیده ناسزا
ای سفته در وصل تو الماس ناکسان****تا کی کنی قبول، خسان را چو کهربا
چند آوری چو شمس فلک هر شبانگهی****سر بر زمین خدمت یاران بیوفا
آن را که خصم ماست شدی یار و همنفس****با آنکه کم ز ماست شدی یار و آشنا
الحق سزا گزیدی و حقا که در خور است****پیش مسیح مائده و پیش خر گیا
بودیم گوهری به تو افتاده رایگان****نشناختی تو قیمت ما از سر جفا
بی‌دیده کی شناسد خورشید را هنر****یا کوزه گر چه داند یاقوت را بها
ما را قضای بد به هوای تو درفکند****آری که هم قضای بلا باد بر قضا
ای کاش آتشی ز کنار اندر آمدی****نه حسن تو گذاشتی و نه هوای ما
حکم قضای بود و گرنه چنین بدی****خاقانی از کجا و هوای تو از کجا

غزل شماره 10: اری فی‌النوم ما طالت نواها

اری فی‌النوم ما طالت نواها****زمانا طاب عیشی فی هواها
به جامی کز می وصلش چشیدم****همی دارد خمارم در بلاها
عرانی السحر ویحک ما عرانی****رعاها الصبر ویلی ما رعاها
به بوسه مهر نوش او شکستم****شکست اندر دلم نیش جفاها
بدت من حبها فی القلب نار****کان صلی جهتم من لظاها
خطا کردم که دادم دل به دستش****پشیمان باد عقلم زین خطاها

غزل شماره 11: جام می تا خط بغداد ده ای یار مرا

جام می تا خط بغداد ده ای یار مرا****باز هم در خط بغداد فکن بار مرا
باجگه دیدم و طیار ز آراستگی****عیش چون باج شد و کار چو طیار مرا
رخت کاول ز در مصطبه برداشتیم****هم بدان منزل برداشت فرود آر مرا
سفر کعبه به صد جهد برآوردم و رفت****سفر کوی مغان است دگر بار مرا
پیش من لاف ز شونیزیه شونیز مزن****دست من گیر و به خاتونیه بسپار مرا
گوئیم حج تو هفتاد و دو حج بود امسال****این چنین تحفه مکن تعبیه در بار مرا
گوئیم کعبه ز بالای سرت کرد طواف****این چنین بیهده پندار مپندار مرا
من در کعبه زدم کعبه مرا درنگشاد****چون ندانم زدن آن در ندهد بار مرا
دامن کعبه گرفتم دم من درنگرفت****درنگیرد چون نبیند دم کردارد مرا
شیرمردان در کعبه مرا نپذیرند****که سگان در دیرند خریدار مرا
مغکده دید که من رد شدهٔ کعبه شدم****کرد لابه که ز من مگذر و مگذار مرا
سوخته بید منم زنگ زدای می خام****ساقی میکده به داند مقدار مرا
حجرالاسود نقد همگان را محک است****کم عیارم من از آن کرد محک‌خوار مرا
زین سپس خال بتان بس حجرالاسود من****زمزم آنک خم و کعبه در خمار مرا
خانقه جای تو و خانهٔ می جای من است****پیر سجاده تو را داده و زنار مرا
باریا دین به بهشتت نبرد وز سر صدق****برهاند همه زنار من از نار مرا
نیست در زهد ریائیت به جو سنگ نیاز****واندرین فسق نیاز است به خروار مرا
اندران شیوه که هستی تو، تو را یار بسی است****و اندرین ره که منم، نیست کسی یار مرا
لاله می خورد که از پوست برون رفت تو نیز****لاله خوردم کن و از پوست برون آر مرا
می خوری به که روی طاعت بی‌درد کنی****اندکی درد به از طاعت بسیار مرا
گل به نیل تو ندارم من و گلگون قدحی****می‌خورم تا ز گل گور دمد خار مرا
می‌خورم می که مرا دایه بر این ناف زده است****نبرد سرزنش تو ز سر کار مرا
چند تهدید سر تیغ دهی کاش بدی****دست در گردن تیغ تو حلی‌وار مرا
از تو منت نپذیرم که ملک‌وار چو شمع****تخت زرین نهی اندر صف احرار مرا
منتی دارم اگر بر سر نطعم چو چراغ****بنشانی خوش و آنگه بکشی زار مرا
کس به عیار فرستادی و گفتی که به سر****خون بریزد به سر خنجر خونخوار مرا
وز پی آنکه ز سر تو خبردار شوم****کس فرستاد به سر اندر عیار مرا
تیغ عیار چه باید ز پی کشتن من****هم تو کش کز تو نیاید به دل آزار مرا
تو نکوتر کشی ایرا تو سبک دست تری****خیز و برهان ز گراندستی اغیار مرا
کافر و مست همی خوانی خاقانی مرا****کس مبیناد چو او مؤمن و هشیار مرا

غزل شماره 12: درد زده است جان من میوهٔ جان من کجا

درد زده است جان من میوهٔ جان من کجا****درد مرا نشانه کرد درد نشان من کجا
دوش ز چشم مردمان اشک به وام خواستم****این همه اشک عاریه است اشک روان من کجا
او ز من خراب دل کرد چو گنج پی نهان****من که خرابه اندرم گنج نهان من کجا
یار ز من گسست و من بهر موافقت کنون****بند روان گسسته‌ام انس روان من کجا
گه گهی آن شکرفشان سرکه فشان ز لب شدی****گرم جگر شدم ز تب سرکه‌فشان من کجا
روز به روز بر فلک بخشش عافیت بود****آن همه را رسیده بخش ای فلک آن من کجا
نالهٔ خاقانی اگر دادستان شد از فلک****نالهٔ من نبست غم دادستان من کجا

حرف ب

 

غزل شماره 13: سر به عدم درنه و یاران طلب

سر به عدم درنه و یاران طلب****بوی وفا خواهی ازیشان طلب
بر سر عالم شو و هم جنس جوی****در تک دریا رو و مرجان طلب
مرکز خاکی نبود جای تو****مرتبهٔ گنبد گردان طلب
مائدهٔ جان چو نهی در میان****جان به میانجی نه و مهمان طلب
روی زمین خیل شیاطین گرفت****شمع برافروز و سلیمان طلب
ای دل خاقانی مجروح خیز****اهل به دست آور و درمان طلب
زهر سفر نوش کن اول چو خضر****پس برو و چشمهٔ حیوان طلب
خطهٔ شروان نشود خیروان****خیر برون از خط شروان طلب
سنگ به قرابهٔ خویشان فکن****خویش و قرابات دگرسان طلب
یوسف دیدی که ز اخوة چه دید****پشت بر اخوة کن و اخوان طلب
مشرب شروان ز نهنگان پر است****آبخور آسان به خراسان طلب
روی به دریا نه و چون بگذری****در طبرستان طربستان طلب
مقصد آمال ز آمل شناس****یوسف گم کرده به گرگان طلب

غزل شماره 14: گر مدعی نه‌ای غم جانان به جان طلب

گر مدعی نه‌ای غم جانان به جان طلب****جان چون به شهر عشق رسد نورهان طلب
خون خرد بریز و دیت بر عدم نویس****برگ هوا بساز و نثار از روان طلب
دی یاسجی ز ترکش جانانت گم شده است****دل و اشکاف و یاسح او در میان طلب
گر نیست گشتی از خود و با تو توئی نماند****از نیستی در آینهٔ دل نشان طلب
تا از طلب به یافت رسی سالهاست راه****بس کن حدیث یافت طلب را به جان طلب
خاقانیا پیاده شو از جان که دل توراست****بر دل سوار گرد و فلک در عنان طلب
اقطاع این سوار ورای خرد شناس****میدان این براق برون از جهان طلب

غزل شماره 15: مست تمام آمده است بر در من نیم شب

مست تمام آمده است بر در من نیم شب****آن بت خورشید روی و آن مه یاقوت لب
کوفت به آواز نرم حلقهٔ در کای غلام****گفتم کاین وقت کیست بر در ما ای عجب
گفت منم آشنا گرچه نخواهی صداع****گفت منم میهمان گرچه نکردی طلب
او چو در آمد ز در بانگ برآمد ز من****کانیت شکاری شگرف وینت شبی بوالعجب
کردم برجان رقم شکر شب و مدح می****کامدن دوست را بود ز هر دو سبب
گرنه شبستی رخش کی شودی بی‌نقاب****ورنه میستی سرش کی شودی پر شغب
گفتم اگرچه مرا توبه درست است لیک****درشکنم طرف شب با تو به شکر طرب
گفتم کز بهر خرج هدیه پذیرد ز من****عارض سیمین تو این رخ زرین سلب
گفت که خاقانیا روی تو زرفام نیست****گفتم معذور دار زر ننماید به شب

غزل شماره 16: به یکی نامهٔ خودم دریاب

به یکی نامهٔ خودم دریاب****به دو انگشت کاغذم دریاب
به فراقی که سوزدم کشتی****به پیامی که سازدم دریاب
درد من بر طبیب عرض مکن****تو مسیح منی خودم دریاب
کارم از دست شد ز دست فراق****دست در دامنت زدم دریاب
من از خیره‌کش فراق هنوز****دیت وصل نستدم دریاب
الله الله که از عذاب سفر****به علی‌الله درآمدم دریاب
دردمندم ز نقل خانهٔ آب****به گلاب و طبرزدم دریاب
من که در یک دو نه سه چار یکی****بستهٔ ششدر آمدم دریاب
من که خاقانیم به دست عنا****چون خیال مشعبدم دریاب

غزل شماره 17: ترک خواهش کن و با راحت و آرام بخسب

ترک خواهش کن و با راحت و آرام بخسب****خاطر آسوده ازین گردش ایام بخسب
به ریا خواب چو زاهد نبود بیداری****چند جامی بکش از بادهٔ گلفام بخسب
در هوای چمن ای مرغ گرفتار منال****شب دراز است دمی در قفس و دام بخسب
گر به خورشید رخی گرم شود آغوشی****تا دم صبح قیامت ز سر شام بخسب
بالش از خم کن و بستر بکن از لای شراب****بگذر از ننگ مبرا بشو از نام بخسب
همچو محمل برو آفات به غفلت بگذار****در جهان بی‌خبر از کفر وز اسلام بخسب
نغمهٔ من بشنو باده بکش مست بشو****شب ماه است به جانان به لب بام بخسب

غزل شماره 18: رویم ز گریه بین چو گلین کاه زیر آب

رویم ز گریه بین چو گلین کاه زیر آب****از شرم روی توست رخ ماه زیر آب
ماهی تنی و می‌کنی از اشک من گریز****نه ماهیان کنند وطن گاه زیر آب
نی نی توراست عذر که مشک و میی بهم****نی مشک و می شود آنگاه زیر آب
تخم وفاست دانهٔ دل چون به دست توست****خواهی به زیر خاک بنه خواه زیر آب
در اشک گرم غرقم و آنگاه سوخته****کس دید غرق سوخته به نگاه زیر آب
دریا کشم ز چاه غمت گر برآرم آه****سوزد نهنگ را طپش آه زیر اب
همسایگان ز تف دلم برکنند شمع****چون شد چراغ روز شبانگاه زیر آب
گریم چنان که از دم دریای چشم من****هر گوش ماهیی شود آگاه زیر اب
آبم برفت و گر شنود سنگ آه من****از سنگ بشنوند علی‌الله زیر آب
ای در آبدار جوانی ز پیچ و خم****در آب شد ز شرم تو صد راه زیر آب
حال من و تو از من و تو دور نیست زانک****تو آب زیر کاهی و من کاه زیر آب
خاقانیا به چاه فرو گوی راز دل****کز دوست رازدارتر آن چاه زیر آب

حرف ت

 

غزل شماره 19: کار عشق از وصل و هجران درگذشت

کار عشق از وصل و هجران درگذشت****درد ما از دست درمان درگذشت
کار، صعب آمد به همت برفزود****گوی، تیز آمد ز چوگان درگذشت
در زمانه کار کار عشق توست****از سر این کار نتوان درگذشت
کی رسم در تو که رخش وصل تو****از زمانه بیست میدان درگذشت
فتنهٔ عشق تو پردازد جهان****خاصه می‌داند که سلطان درگذشت
جوی خون دامان خاقانی گرفت****دامنش چه، کز گریبان درگذشت

غزل شماره 20: انصاف در جبلت عالم نیامده است

انصاف در جبلت عالم نیامده است****راحت نصیب گوهر آدم نیامده است
از مادر زمانه نزاده است هیچکس****کوهم ز دهر نامزد غم نیامده است
از موج غم نجات کسی راست کو هنوز****بر شط کون و عرصهٔ عالم نیامده است
از ساغر زمانه که نوشید شربتی****کان نوش جانگزای‌تر از سم نیامده است
گیتی تو را ز حادثه ایمن کجا کند؟****کورا ز حادثات امان هم نیامده است
دزدی است چرخ نقب‌زن اندر سرای عمر****آری به هرزه قامت او خم نیامده است
آسودگی مجوی که کس را به زیر چرخ****اسباب این مراد فراهم نیامده است
با خستگی بساز که ما را ز روزگار****زخم آمده است حاصل و مرهم نیامده است
در جامهٔ کبود فلک بنگر و بدان****کاین چرخ جز سراچهٔ ماتم نیامده است
خاقانیا فریب جهان را مدار گوش****کورا ز ده، دو قاعده محکم نیامده است

غزل شماره 21: پای گریز نیست که گردون کمان‌کش است

پای گریز نیست که گردون کمان‌کش است****جای فزاع نیست که گیتی مشوش است
ماویز در فلک که نه بس چرب مشرب است****برخیز از جهان که نه بس خوب مفرش است
چون مار ارقم است جهان گاه آزمون****کاندر درون کشنده و بیرون منقش است
با خویشتن بساز و ز کس مردمی مجوی****کان کو فرشته بود کنون اهرمن‌وش است
با هر که انس گیری از او سوخته شوی****بنگر که انس چیست مصحف ز آتش است
عالم نگشت و ما و تو گردنده‌ایک از آنک****گردون هنوز هفت و جهت همچنان شش است
در بند دور چرخ هم ارکان، هم انجم است****در زیر ران دهر هم ادهم، هم ابرش است
خاقانیا منال که این ناله‌های تو****برساز روزگار نه بس زخمهٔ خوش است

غزل شماره 22: تا جهان است از جهان اهل وفائی برنخاست

تا جهان است از جهان اهل وفائی برنخاست****نیک عهدی برنیامد، آشنائی برنخاست
گوئی اندر کشور ما بر نمی‌خیزد وفا****یا خود اندر هفت کشور هیچ جائی برنخاست
خون به خون می‌شوی کز راحت نشانی مانده نیست****خود به خود می ساز کز همدم وفائی برنخاست
از مزاج اهل عالم مردمی کم جوی از آنک****هرگز از کاشانهٔ کرکس همائی برنخاست
باورم کن کز نخستین تخم آدم تاکنون****از زمین مردمی مردم گیائی برنخاست
وحشتی داری برو با وحش صحرا انس گیر****کز میان انس و جان وحشت زدائی برنخاست
کوس وحدت زن درین پیروزه گنبد کاندراو****از نوای کوس وحدت به نوائی برنخاست
درنورد از آه سرد این تخت نرد سبز را****کاندر او تا اوست خصل بی‌دغائی برنخاست
میل در چشم امل کش تا نبیند در جهان****کز جهان تاریک‌تر زندان سرائی برنخاست
از امل بیمار دل را هیچ نگشاید از آنک****هرگز از گوگرد تنها کیمیائی برنخاست
از کس و ناکس ببر خاقانی آسا کز جهان****هیچ صاحب درد را صاحب دوائی برنخاست

غزل شماره 23: دل پیشکش تو جان نهاده است

دل پیشکش تو جان نهاده است****عشقت به دل جهان نهاده است
جان گر همه با همه دلی داشت****با عشق تو در میان نهاده است
تا نام تو بر زبان بیفتاد****دل مهر تو بر زبان نهاده است
اندک سخنی زبانت را عذر****از نیستی دهان نهاده است
نظاره قندز هلالت****موئی به هزار جان نهاده است
از نالهٔ من رقیب در گوش****انگشت خدای خوان نهاده است

غزل شماره 24: کار گیتی را نوائی مانده نیست

کار گیتی را نوائی مانده نیست****روز راحت را بقایی مانده نیست
زان بهار عافیت کایام داشت****یادگار اکنون گیایی مانده نیست
وحشتی دارم تمام از هرکه هست****روشنم شد کشنایی مانده نیست
دل ازین و آن گریزان می‌شود****زانکه داند با وفایی مانده نیست
زنگ انده گوهر عمرم بخورد****چون کنم کانده زدایی مانده نیست
کوه آهن شد غمم وز بخت من****در جهان آهن ربایی مانده نیست
با عنا می‌ساز خاقانی از آنک****خوش دلی امروز جایی مانده نیست

غزل شماره 25: اهل بر روی زمین جستیم نیست

اهل بر روی زمین جستیم نیست****عشق را یک نازنین جستیم نیست
زین سپس بر آسمان جوئیم اهل****زان که بر روی زمین جستیم نیست
برنشین ای عمر و منشین ای امید****کاشنائی همنشین جستیم نیست
خرمگس برخوان گیتی صف زده است****یک مگس را انگبین جستیم نیست
گفتی از گیتی وفا جویم، مجوی****کز تو و او ما همین جستیم نیست
بر کمین‌گاه فلک بودیم دیر****شیرمردی در کمین جستیم نیست
هست در گیتی سلیماتن صدهزار****یک سلیمان را نگین جستیم نیست
ترک خاقانی بسی گفتیم لیک****مثل او سحرآفرین جستیم نیست
در خراسان نیست مانندش چنانک****در عراقش هم قرین جستیم نیست

غزل شماره 26: آگه نه‌ای که بر دلم از غم چه درد خاست

آگه نه‌ای که بر دلم از غم چه درد خاست****محنت دواسبه آمد و از سینه گرد خاست
بر سینه داغ واقعه نقش‌الحجر بماند****وز دل برای نقش حجر لاجورد خاست
جان شد سیاه چون دل شمع از تف جگر****پس همچو شمع از مژه خوناب زرد خاست
هم سنگ خویش گریهٔ خون راندم از فراق****تا سنگ را ز گریهٔ من دل به درد خاست
در کار عشق دیده مرا پایمرد بود****هر دردسر که دیدم ازین پایمرد خاست
دل یاد کرد یار فراموش کی کند****در خون نشستن من ازین یاکرد خاست
دل تشنهٔ مرادم و سیر آمده ز عمر****دل بین کز آتش جگرش آبخورد خاست
دردا که بخت من چو زمین کند پای گشت****این کناپائی از فلک تیزگرد خاست
در تخت نرد خاکی اسیر مششدرم****زین مهرهٔ دو رنگ کز این تخته‌نرد خاست
خصمم که پایمال بلا دید دست کوفت****تا باد سردم از دم گردون نورد خاست
گر باد خیزد ای عجب از دست کوفتن****از دست کوب خصم مرا باد سرد خاست
خاقانیا منال که غم را چو تو بسی است****کاول نشست جفت و به فرجام فرد خاست

غزل شماره 27: در این عهد از وفا بوئی نمانده است

در این عهد از وفا بوئی نمانده است****به عالم آشنارویی نمانده است
جهان دست جفا بگشاد آوخ****وفا را زور بازویی نمانده است
چه آتش سوخت بستان وفا را****که از خشک و ترش بویی نمانده است
فلک جائی به موی آویخت جانم****کز آنجا تا اجل مویی نمانده است
به که نالم که اندر نسل آدم****بدیدم آدمی خویی نمانده است
نظر بردار خاقانی ز دونان****جگر میخور که دلجویی نمانده است

غزل شماره 28: از کف ایام امان کس نیافت

از کف ایام امان کس نیافت****وز روش دهر زمان کس نیافت
شام و سحر هست رصددار عمر****زین دو رصد خط امان کس نیافت
رفت زمانی که ز راحت در او****نام غم از هیچ زبان کس نیافت
و آمد عهدی که ز خرم‌دلان****در همه آفاق نشان کس نیافت
اهل میندیش که در عهد ما****سایهٔ عنقا به جهان کس نیافت
جنس طلب کردی خاقانیا****کم طلب آن چیز که آن کس نیافت

غزل شماره 29: زآتش اندیشه جانم سوخته است

زآتش اندیشه جانم سوخته است****وز تف یارب دهانم سوخته است
از فلک در سینهٔ من آتشی است****کز سر دل تا میانم سوخته است
سوز غمها کار من کرده است خام****خامی گردون روانم سوخته است
شعله‌های آه من در پیش خلق****پردهٔ راز نهانم سوخته است
دولتی جستم، وبالم آمده است****آتشی گفتم، زبانم سوخته است
دیده‌ای آتش که چون سوزد پرند****برق محنت همچنانم سوخته است
شعر من زان سوزناک آمد که غم****خاطر گوهر فشانم سوخته است
در سخن من نایب خاقانیم****آسمان زین رشک جانم سوخته است

غزل شماره 30: زخم زمانه را در مرهم پدید نیست

زخم زمانه را در مرهم پدید نیست****دارو بر آستانهٔ عالم پدید نیست
در زیر آبنوس شب و روز هیچ دل****شمشادوار تازه و خرم پدید نیست
هرک اندرون پنجرهٔ آسمان نشست****از پنجهٔ زمانه مسلم پدید نیست
ای دل به غم نشین که سلامت نهفته ماند****وی جم به ماتم آی که خاتم پدید نیست
دردا که چنگ عمر شد زا ساز و بدتر آنک****سرنای گم به بودهٔ ماتم پدید نیست
خاقانیا دمی که وبال حیات توست****در سینه کن به گور که همدم پدید نیست

غزل شماره 31: چه آفتی تو که کمتر غم تو هجران است

چه آفتی تو که کمتر غم تو هجران است****چه گوهری تو که کمتر بهای تو جان است
جهان حسن تو داری به زیر خاتم زلف****تو راست معجزه و نام تو سلیمان است
از آن زمان که تو را نام شد به خیره کشی****زمانه از همه خونریزها پشیمان است
بر آن دیار که باد فراق تو بگذشت****به هر کجا که کنی قصد قصر ویران است
شکست روزم در شب چه روز امید است****گذشت آب من از سرچه جای دامان است
ز وصل گوئی کم گوی، آن مرا گویند****مرا ز درد چه پروای وصل هجران است

غزل شماره 32: حصن جان ساز در جهان خلوت

حصن جان ساز در جهان خلوت****دو جهان ملک و یک زمان خلوت
باک غوغای حادثات مدار****چون تو را شد حصار جان خلوت
ساقیت اشک و مطربت ناله****شاهدت درد و میزبان خلوت
خلوتی کن نهان ز سایهٔ خویش****تا کند سایه را نهان خلوت
همه گم بوده‌ها پدید آید****چون تو را گم کند نشان خلوت
سایه را پنبه بر نه احمدوار****تا شود ابر سایبان خلوت
نقطهٔ حلقهٔ زره دیدی****که نشسسته‌است بر کران خلوت
خلوتی کش تو در میان باشی****کرم پیله کند چنان خلوت
حلقهٔ عشق را شوی نقطه****چون برونت آرد از میان خلوت
همچو تیز از میان یارای بس****باش چون تیغ در میان خلوت
بر در کهف شیرمردان باش****کرده چون سگ بر آستان خلوت
خلوت امروز کن که خواهد بود****دربر خاک جاودان خلوت
یک تن آفتاب را گفتند****که همی زیست سالیان خلوت
عیسیی بر سرش فرود آمد****تا سراسیمه شد در آن خلوت
انس هرکس در این جهان چیزی است****انس خاقانی از جهان خلوت

غزل شماره 33: بخت بدرنگ من امروز گم است

بخت بدرنگ من امروز گم است****یارب این رنگ سواد از چه خم است
دلدل دل ز سر خندق غم****چون جهانم که بس افکنده سم است
با من امروز فلک را به جفا****آشتی نیست همه اشتلم است
شد چو کشتی به کژی کار فلک****که عنانش محل پاردم است
دولت امروز زن و خادم راست****کاین امیر ری و آن شاه قم است
هر که را نعمت و مال آمد و جاه****سفلگی را بعهم کلبهم است
تا به درگاه خدا داری روی****زر آلوده سگ حلقه دم است
باز چون بر در خلق افتد کار****زر بر سفله خدای دوم است
این کرم جستن خاقانی چیست****که کرم در همه آفاق گم است

غزل شماره 34: طره مفشان که غرامت بر ماست

طره مفشان که غرامت بر ماست****طیره منشین که قیامت برخاست
غمزه بر کشتن من تیز مکن****کان نه غمزه است که شمشیر قضاست
بس که از خصم توام بیم سر است****بر سر این همه خشم تو چراست
گر عتابی ز سر ناز برفت****مرو از جای که صحبت برجاست
گفت بیهوده بر انگشت مپیچ****بر کسی کو به تو انگشت نماست
هیچ بد در تو نگفتم بالله****خود خیال تو بر این گفته گواست
این قدر گفتم کان روی چو گل****بستهٔ دیدهٔ هر خس نه رواست
من همانم تو همان باش به مهر****که همه شهر حدیث تو و ماست
بنده خاقانی اگر کرد گناه****عذر آن کرده به جان خواهد خواست

غزل شماره 35: در جهان هیچ سینه بی‌غم نیست

در جهان هیچ سینه بی‌غم نیست****غمگساری ز کیمیا کم نیست
خستگی‌های سینه را نونو****خاک پر کن که جای مرهم نیست
دم سرد از دهان بر آه جگر****بازگردان که یار همدم نیست
هیچ یک خوشهٔ وفا امروز****در همه کشتزار آدم نیست
کشت‌های نیاز خشک بماند****کابرهای امید را نم نیست
به نواله هزار محرم هست****به گه ناله نیم محرم نیست
گر بنالی به دوستی گوید****هان خدا عافیت دهد، غم نیست
دانی آسوده کیست در عالم؟****آنکه مقبول اهل عالم نیست
هست سالی دو روز شادی خلق****چون نکو بنگری همان هم نیست
زانکه یک عید نیست در علام****که در او صد هزار ماتم نیست
خیز خاقانیا ز خوان جهان****که جهان میزبان خرم نیست

غزل شماره 36: مرا دانهٔ دل بر آتش فتاده است

مرا دانهٔ دل بر آتش فتاده است****از آن نعرهٔ من چنین خوش فتاده است
به هفت آسمان هشتمین در فزایم****ز دود دلی کاسمان‌وش فتاده است
من آن آب نادیه نخل بلندم****که از جان من در من آتش فتاده است
غلط گفته‌ام نخل چه؟ کز دو دیده****چو نیلوفرم آب مفرش فتاده است
دلم عافیت می‌شمارد بلا را****بنام ایزد این دل بلاکش فتاده است
امیدم به اندازهٔ دل رسیده است****خدنگم به بالای ترکش فتاده است
منم خرم و یک فتاده است نقشم****شما غمگن و نقشتان شش فتاده است
بر اسب بلا من به منزل رسیدم****کجائی تو کز بادت ابرش فتاده است
من و گوشه‌ای کمتر از گوش ماهی****که گیتی چو دریا مشوش فتاده است
عجب کعبتینی است بی‌نقش گیتی****ولی تخت نردش منقش فتاده است
منه بیش خاقانیا بر جهان دل****که عاشق کش است ارچه دلکش فتاده است

غزل شماره 37: من ندانستم که عشق این رنگ داشت

من ندانستم که عشق این رنگ داشت****وز جهان با جان من آهنگ داشت
دستهٔ گل بود کز دورم نمود****چون بدیدم آتش اندر چنگ داشت
عافیترا خانه همچون سیم رفت****زآنکه دست عقل زیر سنگ داشت
صبر بیرون تاخت از میدان عشق****در سر آمد زانکه میدان تنگ داشت
از جفا تا او چهار انگشت بود****از وفا تا عهد صد فرسنگ داشت
دل بماند از کاروان وصل او****زآنکه منزل دور و مرکل لنگ داشت
نالهٔ خاقانی از گردون گذشت****کار غنون عشق تیز آهنگ داشت

غزل شماره 38: چه نشینم که فتنه بر پای است

چه نشینم که فتنه بر پای است****رایت عشق پای برجای است
هرچه بایست داشتم الحق****محنت عشق نیز می‌بایست
صبر با این بلا ندارد پای****بگریزد نه بند بر پای است
راستی به که صبر معذوراست****بر سر تیغ چون توان پای است
بیخ امید من ز بن برکند****آنکه شاخ زمانه پیرای است
کار من بد شده است و بدتر ازین****هم شود، تا فلک بر این رای است
از که نالم بگو ز کارگزار****یا از آن کس که کار فرمای است
ناله دارد ز زخم، مار سلیم****مار از آن کس که ما را فسای است
خیز خاقانی از نشیمن خاک****که نه بس جای راحت افزای است

غزل شماره 39: آن کز می خواجگی است سرمست

آن کز می خواجگی است سرمست****بر وی نزنند عاقلان دست
بی‌آنکه کسی فکند او را****از پایهٔ خود فرو فتد پست
مرغی که تواش همای خوانی****جغدی است کز آشیان ما جست
از پنجرهٔ صلاح برخاست****بر کنگردهٔ فساد بنشست
قلب سخن شکسته نامان****بر ما نتوان بدین بپیوست
گیرم که دلی درستمان نیست****باری نامی درستمان هست
تو طعنه زنی و ما همه کوه****تو سنگ زنی و ما همه طست
خاقانی را اگر سفیهی****هنگام جدل سخن فروبست
این هم ز عجایب خواص است****کالماس به زخم سرب بشکست

غزل شماره 40: فرمان ملک چه ساحری ساخت

فرمان ملک چه ساحری ساخت****کز سحر بهار آزری ساخت
در هندسه دست موسوی داشت****در شعبده صنع ساحری ساخت
شکل فلک دوازده برج****زین قصر دوازده دری ساخت
از بس که به صنعتش طرازید****نقاش طراز ساحری ساخت
از چهرهٔ چرخ برد زنگار****نزهتگه خسرو سری ساخت
وز روی شفق گرفت شنگرف****تصویر شهنشه فری ساخت
یک دریا گوهر از قلم راند****تا صورت شاه گوهری ساخت
شاه عجم اخستان که دین را****پیرایه ز عدل‌پروری ساخت
اسکندر وقت کز حسامش****عقل آینهٔ سکندری ساخت

غزل شماره 41: ای قول دل به رفیع‌الدرجات

ای قول دل به رفیع‌الدرجات****وز برائت به جهان داده برات
پنجم چار صفی از ملکان****هشتم هفت تنی از طبقات
رای رخشان تو بر چشمهٔ خضر****رفته بی‌زحمت راه ظلمات
خصم تو کور و تو آیینهٔ شرع****کور آیینه شناسد؟ هیهات
حاسد ار در تو گشاده است زبان****هم کنونش رسد آفات وفات
یک دو آواز برآید ز چراغ****گه مردن که بود در سکرات
که بناگه ز وطن کردی نقل****بیش یابی ز مانه حسنات
آن نبینی که یکی ده گردد****چون ز آحاد رسد در عشرات
و آنکه جای تو گرفت است آنجا****هیچ کس دانمش از روی صفات
که الف چون بشد از منزل یک****صفر بر جای الف کرد ثبات
ز تو تا غیر تو فرق است ارچه****نسب از آدم دارند به ذات
گرچه هر دو ز جلبت سنگند****فرق باشد ز منی تا به منات
دایم از باغ بقای تو رساد****به همه خلق نسیم برکات
خرقه‌داران تو مقبول چو لا****بدسگالان تو معزول چو لات
گررسد جنبش کلک تو به من****هیچ نقصت نرسد زین حرکات
که دل خستهٔ خاقانی را****از تحیات توبخشند حیات

غزل شماره 42: عیسی لب است یار و دم از من دریغ داشت

عیسی لب است یار و دم از من دریغ داشت****بیمار او شدم قدم از من دریغ داشت
آخر چه معنی آرم از آن آفتاب‌روی****کو بوی خود به صبح‌دم از من دریغ داشت
بوس وداعی از لب او چون طلب کنم****کز دور یک سلام هم از من دریغ داشت
من چون کبوتران به وفا طوق‌دار او****او کعبهٔ من و حرم از من دریغ داشت
از جور یار پیرهن کاغذین کنم****کو کاغذ و سر قلم از من دریغ داشت
من ز آب دیده نامه نوشتم هزار فصل****او ز آب دوده یک رقم از من دریغ داشت
خود یار نارد از دل خاقانی ای عجب****گوئی چه بود کاین کرم از من دریغ داشت

غزل شماره 43: دست قبا در جهان نافه گشای آمده است

دست قبا در جهان نافه گشای آمده است****بر سر هر سنگ باد غالیه‌سای آمده است
ابر مشعبد نهاد پیش طلسم بهار****هر سحر از هر شجر سحر نمای آمده است
لاله ز خون جگر در تپش آفتاب****سوخته دامن شده است لعل قبای آمده است
بلبل خوش نغمه زن هست بهار سخن****بین که عروش چمن جلوه نمای آمده است
فاخته در بزم باغ گوئی خاقانی است****در سر هر شاخسار شعر سرای آمده است

غزل شماره 44: ای باد صبح بین که کجا می‌فرستمت

ای باد صبح بین که کجا می‌فرستمت****نزدیک آفتاب وفا می‌فرستمت
این سر به مهر نامه بدان مهربان رسان****کس را خبر مکن که کجا می‌فرستمت
تو پرتو صفائی از آن، بارگاه انس****هم سوی بارگاه صفا می‌فرستمت
باد صبا دروغ زن است و تو راست گوی****آنجا برغم باد صبا می‌فرستمت
زرین قبا زره زن از ابر سحرگهی****کانجا چو پیک بسته قبا می‌فرستمت
دست هوا به رشتهٔ جانم گره زده است****نزد گره گشای هوا می‌فرستمت
جان یک نفس درنگ ندارد گذشتنی است****ورنه بدین شتاب چرا می‌فرستمت؟
این دردها که بر دل خاقانی آمده است****یک یک نگر که بهر دوا می‌فرستمت

غزل شماره 45: لعل او بازار جان خواهد شکست

لعل او بازار جان خواهد شکست****خندهٔ او مهر کان خواهد شکست
عابدان را پرده این خواهد درید****زاهدان را توبه آن خواهد شکست
هودج نازش نگنجد در جهان****لیک محمل برجهان خواهد شکست
پرنیان جوئی به پای پیل غم****دل چو پیل پرنیان خواهد شکست
روی گندم گون او در چشم ماه****خار راه کهکشان خواهد شکست
غمزه‌ش ار غوغا کند هیچش مگوی****کو طلسم آسمان خواهد شکست
دشمنان از داغ هجرش رسته‌اند****پل همه بر دوستان خواهد شکست
جای فریاد است خاقانی که چرخ****نالهٔ فریاد خوان خواهد شکست

غزل شماره 46: دیدی که یار چون ز دل ما خبر نداشت

دیدی که یار چون ز دل ما خبر نداشت****ما را شکار کرد و بیفکند و برنداشت
ما بی‌خبر شدیم که دیدیم حسن او****او خود ز حال بی‌خبر ما خبر نداشت
ما را به چشم کرد که تا صید او شدیم****زان پس به چشم رحمت بر ما نظر نداشت
گفتا جفا نجویم زین خود گذر نکرد****گفتا وفا نمایم زان خود اثر نداشت
وصلش ز دست رفت که کیسه وفا نکرد****زخمش به دل رسید که سینه سپر نداشت
گفتند خرم است شبستان وصل او****رفتم که بار خواهم دیدم که در نداشت
گفتم که بر پرم سوی بام سرای او****چه سود مرغ همت من بال و پر نداشت
خاقانی ارچه نرد وفا باخت با غمش****در ششدر اوفتاد که مهره گذر نداشت

غزل شماره 47: رخ تو رونق قمر بشکست

رخ تو رونق قمر بشکست****لب توقیمت شکر بشکست
لشکر غمزهٔ تو بیرون تاخت****صف عقلم به یک نظر بشکست
بر در دل رسید و حلقه بزد****پاسبان خفته دید و در بشکست
من خود از غم شکسته دل بودم****عشقت آمد تمامتر بشکست
نیش مژگان چنان زدی به دلم****که سر نیش در جگر بشکست
نرسد نامه‌های من به تو ز آنک****پر مرغان نامه‌بر بشکست
قصه‌ای می‌نوشت خاقانی****قلم اینجا رسید و سر بشکست

غزل شماره 48: از حال خود شکسته دلان را خبر فرست

از حال خود شکسته دلان را خبر فرست****تسکین جان سوختگان یک نظر فرست
جان در تب است از آن شکرستان لعل خویش****از بهر تب بریدن جان نیشکر فرست
گفتم به دل که تحفهٔ آن بارگاه انس****گر زر خشک نیست سخن‌های تر فرست
بودم در این حدیث که آمد خیال تو****کای خواجه ما سخن نشناسیم زر فرست
الماس و زهر بر سر مژگان چو داشتی****این سوی دل روان کن و آن زی جگر فرست
سر خواستی ز من هم ازین پای باز گرد****شمشیر و طشت راست کن و سوی سر فرست
خاقانیا سپاه غم آمد دو منزلی****جان را دو اسبه خیز به خدمت به در فرست

غزل شماره 49: زان زلف مشک رنگ نسیمی به ما فرست

زان زلف مشک رنگ نسیمی به ما فرست****یک موی سر به مهر به دست صبا فرست
زان لب که تا ابد مدد جان ما ازوست****نوشی به عاریت ده و بوسی عطا فرست
چون آگهی که شیفته و کشتهٔ توایم****روزی برای ما زی و ریزی به ما فرست
بندی ز زلف کم کن و زنجیر ما بساز****قندی ز لب بدزد و به ما خون‌بها فرست
بردار پرده از رخ و از دیده‌های ما****نوری که عاریه است به خورشید وافرست
گاهی به دست خواب پیام وصال ده****گه بر زبان باد سلام وفا فرست
خاقانی از تو دارد هردم هزار درد****آخر از آن هزار یکی را دوا فرست
باری گر این‌همه نکنی مردمی بکن****از جای برده‌ای دل او باز جا فرست

غزل شماره 50: روی تو دارد ز حسن آنچه پری آن نداشت

روی تو دارد ز حسن آنچه پری آن نداشت****حسن تو دارد ملک آنکه سلیمان نداشت
شو بده انصاف خویش کز همه روحانیان****حجرهٔ روح القدس به ز تو مهمان نداشت
در همه روی زمین به ز تو دارنده‌ای****بزم خلیفه ندید لشکر سلطان نداشت
خاک درت را فلک بوسه نیارست زد****ز آنکه دو عالم به نقد از پی تاوان نداشت
طیره از آنی که دل پای سریر تو را****هدیه بجز سر نیافت، تحفه بجز جان نداشت
آنچه ز سودای تو در دل خاقانی است****نیست به عالم سری کو پی تو آن نداشت

غزل شماره 51: به باغ وصل تو خاری، رقیب صد ورد است

به باغ وصل تو خاری، رقیب صد ورد است****به یاد روی تو دردی، طبیب صد درد است
هزار جان مقدس فدای روی تو باد****که زیر دامن زلف تو سایه پرورد است
به روزگار هوای تو کم شود نی نی****هوای تو عرضی نیست مادر آورد است
رسول من سوی تو باد صبح‌دم باشد****ازین قبل نفس باد صبح‌دم سرد است
سپر به مهر فکندم گمان به کینه مکش****به تیر غمزه بگو کو نه مرد ناورد است
به دل اسیر هوای تو گشت خاقانی****اگر به جان برهد هم سعادتی مرد است

غزل شماره 52: تیره زلفا بادهٔ روشن کجاست

تیره زلفا بادهٔ روشن کجاست****دیر وصلا رطل مرد افکن کجاست؟
جرعه زراب است بر خاکش مریز****خاک مرد آتشین جوشن کجاست؟
حلقهٔ ابریشم آنک ماه نو****لحن آن ماه بریشم زن کجاست؟
از دغا بازان نو یک جنس کو****وز حریفان کهن یک تن کجاست؟
در جهانی کو نه مرد است و نه زن****جز مخنث مرد کو یا زن کجاست؟
در شعار بندگی یاقوت‌وار****چون شبه آزاد دل جز من کجاست؟
سنگ دربر می‌دود گیتی چو آب****کاب عیشی یا دلی روشن کجاست؟
خام گفتار است خاقانی از آنک****پخته رنگی سوخته خرمن کجاست

غزل شماره 53: دردی است درد عشق که درمان پذیر نیست

دردی است درد عشق که درمان پذیر نیست****از جان گزیر هست و ز جانان گزیر نیست
شب نیست تا ز جنبش زنجیر مهر او****حلقهٔ دلم به حلقهٔ زلفش اسیر نیست
گفتا به روزگار بیابی وصال ما****منت پذیرم ارچه مرا دل‌پذیر نیست
دل بر امید وعدهٔ او چون توان نهاد****چون عمر پایدار و فلک دستگیر نیست
بار عتاب او نتوانم کشید از آنک****دل را سزای هودج او بارگیر نیست
بی‌کار ماند شست غم او که بر دلم****از بس که زخم هست دگر جای تیر نیست
خود پرده‌ام دراندم و خود گویدم که هان****خاقانیا خموش که جای نفیر نیست
اندر جهان چنان که جهان است در جهان****او را به هر صف که بجوئی نظیر نیست
او را نظیر هست به خوبی در این جهان****خاقان اکبر است که او را نظیر نیست

غزل شماره 54: شمع شب‌ها بجز خیال تو نیست

شمع شب‌ها بجز خیال تو نیست****باغ جان‌ها بجز جمال تو نیست
رو که خورشید عشق را همه روز****طالعی به ز اتصال تو نیست
شو که سلطان فتنه را همه سال****سپهی به ز زلف و خال تو نیست
رخش شوخی مران که عالم را****طاقت ضربت دوال تو نیست
سغبهٔ وعدهٔ محال توام****کیست کو سغبهٔ محال تو نیست
همه روز ار ز روی تو دورست****همه شب خالی از خیال تو نیست
ز آرزوها که داشت خاقانی****هیچ و همی بجز وصال تو نیست

غزل شماره 55: سر سودای تو را سینهٔ ما محرم نیست

سر سودای تو را سینهٔ ما محرم نیست****سینهٔ ما چه که ارواح ملایک هم نیست
کالبد کیست که بیند حرم وصل تو را****کانکه جان است به درگاه تو هم محرم نیست
خاک آن ره که سگ کوی تو بگذشت بر او****شیر مردان را از نافهٔ آهو کم نیست
هر دلی را که کبودی ز لب لعل تو داشت****خانقاهش بجز از زلف خم اندر خم نیست
بی‌دلی را که دمی با تو مهیا گردد****قیمت هر دو جهان نیمهٔ آن یک‌دم نیست
دیدهٔ شوخ تو را کشتن خلق آئین شد****تا کی این ظلم، در این دیده همانا نم نیست
زین خبر زلف تو شاد است به رنگش منگر****کاین سیه جامگی از کفر است از ماتم نیست
رو که سلطان جمالی تو و در عالم عشق****آخرین صف ز گدایان تو جز آدم نیست
چون به صد تیر بخستی دل خاقانی را****خود در آن، حقهٔ نوشین تو یک مرهم نیست

غزل شماره 56: ما به غم خو کرده‌ایم ای دوست ما را غم فرست

ما به غم خو کرده‌ایم ای دوست ما را غم فرست****تحفه‌ای کز غم فرستی نزد ما هردم فرست
جامه هامان چاک ساز و خانه‌هامان پاک سوز****خلعه‌هامان درد بخش و تحفه‌هامان غم فرست
چون به یاد ما رسی دستی به گرد خود برآر****گر همه اشکی به دست آید تو را، آن هم فرست
خستگی سینهٔ ما را خیالت مرهم است****ای به هجران خسته مارا، خسته را مرهم فرست
یوسف گم گشتهٔ ما زیر بند زلف توست****گه گهی ما را خبر زان زلف خم در خم فرست
زلف تو گر خاتم از دست سلیمان در ربود****آن بر او بگذار وز لعلت یکی خاتم فرست
رخت خاقانی در این عالم نمی‌گنجد ز غم****غمزه‌ای بر هم زن و او را بدان عالم فرست

غزل شماره 57: بس لابه که بنمودم و دل‌دار نپذرفت

بس لابه که بنمودم و دل‌دار نپذرفت****صد بار فغان کردم و یک‌بار نپذرفت
از دست غم هجر به زنهار وصالش****انگشت زنان رفتم و زنهار نپذرفت
گه سینه ز غم سوختم و دوست نبخشود****گه تحفه ز جان ساختم و یار نپذرفت
بس شب که نوان بودم بر درگه وصلش****تا روز مرا در زد و دیدار نپذرفت
گفتم که به مسمار بدوزم در هجرش****بسیار حیل کردم و مسمار نپذرفت
بر دشمن من زر به خروار برافشاند****وز دامن من در به انبار نپذرفت
پذرفت مرا اول و رد کرد به آخر****هان ای دل خاقانی پندار نپذرفت

غزل شماره 58: شوری ز دو عشق در سر ماست

شوری ز دو عشق در سر ماست****میدان دل از دو لشکر آراست
از یک نظرم دو دلبر افتاد****وز یک جهتم دو قبه برخاست
خورشید پرست بودم اول****اکنون همه میل من به جوزاست
در مشرق و مغرب دل من****هم بدر و هم آفتاب پیداست
جانم ز دو حور در بهشت است****کارم ز دو ماه بر ثریاست
گر یافته‌ام دو در عجب نیست****زیرا که دو چشم من دو دریاست
بالله که خطاست هرچه گفتم****والله که هرآنچه رفت سوداست
خاقانی را چه روز عشق است****با این غم روزگار کور است
روزی دارد سیاه چونانک****دشمن به دعای نیم شب خواست

غزل شماره 59: دل شد از دست و نه جای سخن است

دل شد از دست و نه جای سخن است****وز توام جای تظلم زدن است
دل تو را خواه قولا واحدا****تا تو خواهیش دو قولی سخن است
آنچه در آینه بینم نه منم****پرتو توست که سایه فکن است
نظرت نیست به من زانکه مرا****تن نماند و نظر جان به تن است
باد سردم بکشد شمع فلک****شمع جان در تنهٔ پیرهن است
هست دیگ هوست خام هنوز****خامی آن ز دم سرد من است
گل ز باغ رخت آن کس چیند****که چو گل زر ترش در دهن است
عالمی شیفتهٔ زلف تواند****زلف تو شیفتهٔ خویشتن است
کرده‌ام توبه ز می خوردن لیک****لب میگون تو توبه‌شکن است
نظر خاص تو خاقانی راست****گرت نظاره هزار انجمن است

غزل شماره 60: آن نازنین که عیسی دلها زبان اوست

آن نازنین که عیسی دلها زبان اوست****عود الصلب من خط زنار سان اوست
بس عقل عیسوی که ز مشکین صلیب او****زنار بندد ارچه فلک طیلسان اوست
هر دم لبش به خنده برآید مسیح نو****مانا که مریمی دگر اندر دهان اوست
فرسوده‌تر ز سوزن عیسی تن من است****باریک‌تر ز رشتهٔ مریم لبان اوست
آن لعل را به رشتهٔ مریم که درکشید****از سوزن مسیح که شکل میان اوست
گر بر دلم زبور بخوانند نشنود****کانجیر مرغش از لب انجیل خوان اوست
پیران کعبه لاف ز خاقانی آورند****ترسای روم کیست که خاقانی آن اوست

غزل شماره 61: عیسی لبی و مرده دلم در برابرت

عیسی لبی و مرده دلم در برابرت****چون تخم پیله زنده شوم باز دربرت
چون شمع ریزم از مژه سیلاب آتشین****ز آن لب که آتش است و عسل می‌دهد برت
گر خود مگس شوم ننشینم بر آن عسل****ترسم ز نیش چشم چو زنبور کافرت
یاقوت هست زادهٔ خورشید نی مگوی****خورشید هست زادهٔ یاقوت احمرت
خون ریز ماست غمزهٔ جادوت پس چرا****خونین سلب شده است لب معجز آورت
مانا که هم لبت خورد آن خون که غمزه ریخت****کاینک نشان خون به لب شکرین درت
از نشترت سلاح دو بادام گاه جنگ****چشمم چو پسته پر رگ خونین ز نشترت
خاقانیی که بستهٔ بادام چشم توست****چون پسته بین گشاده دهان در برابرت

غزل شماره 62: گر هیچ شبی وصل دلارام توان یافت

گر هیچ شبی وصل دلارام توان یافت****با کام جهان هم ز جهان کام توان یافت
دل هیچ نیارامد چون عشق بجنبد****در آتش سوزنده چه آرام توان یافت
جان یاد لبش می‌کند ای کاش نکردی****کان لب نه شکاری است که مادام توان یافت
من سوختم آوخ ز هوس پختن او لیک****بی‌آتش رز دیگ هوس خام توان یافت
خاقانی اگر یار نیابی چکنی صبر****کاین دولت از ایام به ایام توان یافت
نامت نشود تا نشوی سوختهٔ عشق****کز داغ پس از سوختگی نام توان یافت

غزل شماره 63: چه گویی ز لب دوست شکر وام توان خواست

چه گویی ز لب دوست شکر وام توان خواست****چنان سخت کمان کوست ازو کام توان خاست
به وصل لب آن ماه به زر یافت توان راه****کز آن لب به یکی ماه یکی جام توان خواست
چو او تند کند خوی، مبر نام لب اوی****که حاجت ز چنان روی به هنگام توان خواست
به وصلش رسم این بار گر ایام شود یار****که یاری به چنین کار ز ایام توان خواست
دلی کافت جان جست دلارام چنان جست****نه زو صبر توان جست نه آرام توان خواست
مه خاقانی و مه‌کام که دارد طمع خام****کز آن فتنهٔ ایام چه انعام توان خواست

غزل شماره 64: کیست که در کوی تو فتنهٔ روی نیست

کیست که در کوی تو فتنهٔ روی نیست****وز پی دیدار تو بر سر کوی تو نیست
فتنه به بازار عشق بر سر کار است از آنک****راستی کار او جز خم موی تو نیست
روی تو جان پرورد خوی تو خونم خورد****آه که خوی بدت در خور روی تو نیست
با غم هجران تو شادم ازیرا مرا****طاقت هجر تو هست طاقت خوی تو نیست
روی من از هیچ آب بهره ندارد از آنک****آب من از هیچ روی بابت جوی تو نیست
بوی تو باد آورد دشمن بادی از آنک****جان چو خاقانیی محرم بوی تو نیست

غزل شماره 65: عشق تو قضای آسمانی است

عشق تو قضای آسمانی است****وصل تو بقای جاودانی است
در سایهٔ زلف تو دل من****همسایهٔ نور آسمانی است
بربود دلم کمند زلفت****حقا که مرا بدو گمانی است
پیداست چو آفتاب کان دل****در سایهٔ زلف تو نهانی است
عشق تو به جان خریدم ارچه****آتش همه جای رایگانی است
هرچند بر آستان کویت****گردون به محل پاسبانی است
دل جوئی کن که نیکوان را****دل جوئی رسم باستانی است
خاقانی را به دولت تو****کار سخنان هزار کانی است

غزل شماره 66: می‌خور که جهان حریف جوی است

می‌خور که جهان حریف جوی است****آفاق ز سبزه تازه روی است
بر عیش زدند ناف عالم****اکنون که بهار نافه بوی است
از زهد کنار جوی کاین وقت****وقت طرب و کنار جوی است
شو خوانچه کن و چمانه در خواه****زان یوسف ما که گرگ خوی است
گرگ آشتی است روز و شب را****و آن بت شب و روز جنگ‌جوی است
خاقانی گفت خاک اویم****جان و سر او که راست گوی است
گفتی ز سگان کیست افضل****گر هست هم از سگان اوی است

غزل شماره 67: دل را ز دم تو دام روزی است

دل را ز دم تو دام روزی است****وز صاف تو درد خام روزی است
از ساقی مجلس تو ما را****از دور خیال جام روزی است
جان خاک تو شد که خاک را هم****از جرعهٔ ناتمام روزی است
مرغی است دلم بلندپرواز****اما ز قضاش دام روزی است
ناکام شدم به کام دشمن****تا خود ز توام چه کام روزی است
زان پای بر آتشم که دل را****بر خاک درت مقام روزی است
ماندم به شمار هجر و وصلت****تا زین دو مرا کدام روزی است
فتواست به خون من غمت را****الحق غم تو حرام روزی است
خاقانی را زیاد خواندی****کورا ز وجود نام روزی است

غزل شماره 68: ای دل به عشق بر تو که عشقت چه درخور است

ای دل به عشق بر تو که عشقت چه درخور است****در سر شدی ندانمت ای دل چه در سر است
درد کهنت بود برآورد روزگار****این درد تازه روی نگوئی چه نوبر است
شهری غریب دشمن و یاری غریب حسن****اینجا چه جای غم‌زدگان قلندر است
گفتم مورز عشق بتان گرچه جور عشق****انصاف می‌دهم که ز انصاف خوش‌تر است
اینجا و در دمشق ترازوی عاشقی است****لاف از دمشق بس که ترازوت بی‌زر است
اکنون که دیدی آن سر زنجیر مشک پاش****زنجیر می‌گسل که خرد حلقه بر در است
جوجو شدی برابر آن مشک و طرفه نیست****هرجا که مشک بینی جوجو برابر است
از کس دیت مخواه که خون‌ریز تو تویی****نقب از برون مجوی که دزد اندرون در است
خاقانی است و چند هزار آرزوی دل****دل را چه جای عشق و چه پروای دلبر است
بیچاره زاغ را که سیاه است جمله تن****از جمله تن سپیدی چشمش چه درخور است

غزل شماره 69: خاکی دلم که در لب آن نازنین گریخت

خاکی دلم که در لب آن نازنین گریخت****تشنه است کاندر آب‌خور آتشین گریخت
نالم چو ز آب آتش و جوشم چو ز آتش آب****تا دل در آب و آتش آن نازنین گریخت
آدم فریب گندم‌گون عارضی بدید****شد در بهشت عارض آن حور عین گریخت
تا دل به کفر دعوت زلفش قبول کرد****کفرش خوش آمد از من مسکین به کین گریخت
بیرون گریخت از ره چشمم میان اشک****الا به پای آب نشاید چنین گریخت
آن لاشه جست ز آخور سنگین هندوان****در مرغزار سنبل آهوی چین گریخت
در کوی عشق دیوی و دیوانگی است عقل****بس عقل کو ز عشق ملامت گزین گریخت
از زعفران روی من و مشک زلف دوست****تعویذ کرده‌ام ز من آن دیو ازین گریخت
خاقانیا حدیث فلک در زمین به است****کامسال طالعت ز فلک در زمین گریخت

غزل شماره 70: خه که دگر باره دل، درد تو در برگرفت

خه که دگر باره دل، درد تو در برگرفت****باز به پیرانه سر، عشق تو از سر گرفت
یار درآمد به کوی، شور برآمد ز شهر****عشق در آمد ز بام، عقل ره درگرفت
لعل تو یک خنده زد، مرده دلی زنده کرد****حسن تو یک شعله زد، سوخته‌ای درگرفت
تاختن آورد هجر، تیغ بلا آخته****زحمت هستی ما، از ره ما برگرفت
شیر به چنگال عنف، گردن آهو شکست****باز به منقار قهر، بال کبوتر گرفت
صبر و دل و دین ما جمله ز ما بستند****روح مجرد بماند دامن دل برگرفت

غزل شماره 71: به دو میگون لب و پسته دهنت

به دو میگون لب و پسته دهنت****به سه بوس خوش و فندق شکنت
به زره پوش قد تیر وشت****به کمان‌کش مژهٔ تیغ زنت
به حریر تن و دیبای رخت****به ترنج بر و سیل دقنت
به دو نرگس، به دو سنبل، به دو گل****بر سر سرو صنوبر فکنت
به می عبهر آن سرخ گلت****به خوی عنبر آن یاسمنت
به گهرهای تر از لعل لبت****به حلی‌های زر از سیم تنت
به فروغ رخ زهره صفتت****به فریب دل هاروت فنت
به نگین لب و طوق غببت****این ز برگ گل و آن، از سمنت
به دو مخمور عروس حبشیت****خفته در حجلهٔ جزع یمنت
به بناگوش تو و حلقهٔ گوش****به دو زنجیر شکن بر شکنت
به سرشک تر و خون جگرم****بسته بیرون و درون دهنت
به شرار دل و دود نفسم****مانده بر عارض جعد کشنت
به نیاز دل من در طلبت****بگداز تن من در حزنت
به دو تا موی که تعویذ من است****یادگار از سر مشکین رسنت
به نشانی که میان من و توست****نوش مرغان و نوای سخنت
که مرا تا دل و جان است بجای****جای باشد به دل و جان منت
دوست‌تر دارمت از هر دو جهان****دوست‌تر دارم از خویشتنت
تو بمان دیر که خاقانی را****دل نمانده است ز دیر آمدنت

غزل شماره 72: هر که در عاشقی قدم نزده است

هر که در عاشقی قدم نزده است****بر دل از خون دیده نم نزده است
او چه داند که چیست حالت عشق****که بر او عشق، تیر غم نزده است
عشق را مرتبت نداند آنک****همه جز در وصال کم نزده است
دل و جان باخته است هر دو بهم****گرچه با دل‌ربای دم نزده است
آتش عشق دوست در شب و روز****بجز اندر دلم علم نزده است
یارب این عشق چیست در پس و پیش****هیچ عاشق در حرم نزده است
آه از آن سوخته‌دل بریان****کو بجز در هوات دم نزده است
روز شادیش کس ندید و چه روز****باد شادی قفاش هم نزده است
شادمان آن دل از هوای بتی****که بر او درد و غم رقم نزده است

غزل شماره 73: جو به جو عشقت شمار دم زدن بر من گرفت

جو به جو عشقت شمار دم زدن بر من گرفت****جوجوم کرد و چو بشنید آه من بر من گرفت
آهی از عشقت درون دل نهان می‌داشتم****چون برون شد بی‌من او راه دهن بر من گرفت
عشقت آتش در من افکند و مرا گفتا منال****نالهٔ آتش بگاه سوختن بر من گرفت
دل به دست خویشتن شد کشته در پای غمت****خود به خود کرد این و جرم خویشتن بر من گرفت
عشق می‌خواهد که چون لاله برون آیم ز پوست****من چو گل بودم درون پیرهن بر من گرفت
گفتم آخر درد خاقانی دوا یابد به صبر****چون طبیب عشق بشنید این سخن بر من گرفت

غزل شماره 74: سر و زر کو که منت یارم جست

سر و زر کو که منت یارم جست****فرصت آمدنت یارم جست
بن مویی ز دلم کم نشود****سر موئی ز تنت یارم جست
نه میی از قدحت یارم خواست****نه گلی از چمنت یارم جست
نه من آیم نه توام دانی خواند****نه تو آئی نه منت یارم جست
گم شد از من دل من چون دهنت****نه دلم نه دهنت یارم جست
چون کنم قصه لبت کشت مرا****که قصاص از سخنت یارم جست
هم شوم زنده چو تخم قز اگر****جای در پیرهنت یارم جست
بر تو نظاره هزار انجمن است****از کدام انجمنت یارم جست
من کیم کز شکر و پستهٔ تو****بوس فندق‌شکنت یارم جست
وطنت در دل خاقانی باد****تا مگر زان وطنت یارم جست

غزل شماره 75: یارب آن خال بر آن لب چه خوش است

یارب آن خال بر آن لب چه خوش است****بر هلالش نقط از شب چه خوش است
دهنش حلقهٔ تنگ زره است****نقطه بر حلقهٔ مرکب چه خوش است
مه سپر کرده و شب ماه سپر****به سپر برزده کوکب چه خوش است
بر لبش خال ز گازم اثر است****اثر گاز بر آن، لب چه خوش است
زلف دستارچه و غبغب طوق****زیر دستارچه غبغب چه خوش است
گوشوارش به پناه خم زلف****خوشه در سایهٔ عقرب چه خوش است
دل در آن زلف معنبر چه نکوست****مرغ در دام معقرب چه خوش است
پشت دست آینهٔ روی کند****او بدان آینه معجب چه خوش است
سنبلش لرزد و گل خوی گیرد****آن خوی و لرزهٔ بی‌تب چه خوش است
بر درش حلقه بگوشم چو درش****از در آن ناله مرتب چه خوش است
کشت چشمش دل خاقانی را****او بدین واقعه یارب چه خوش است

غزل شماره 76: در عشق تو عافیت حرام است

در عشق تو عافیت حرام است****آن را که نه عشق پخت خام است
کس را ز تو هیچ حاصلی نیست****جز نیستیی که بر دوام است
صد ساله ره است راه وصلت****با داعیهٔ تو نیم گام است
شهری ز تو مست عشق و ما هم****این باد ندانم از چه جام است
ز آن نیمه که پاک بازی ماست****با درد تو داو ما تمام است
ز آنجا که جفای توست بر ما****دیدار تو تا ابد حرام است
هر دل ز تو با هزار داغ است****هر داغی را هزار نام است
خاقانی را ز دل خبر پرس****تا داغ به نام او کدام است

غزل شماره 77: به جائی رسید عشق که بر جای جان نشست

به جائی رسید عشق که بر جای جان نشست****سلامت کرانه کرد، خود اندر میان نشست
برآمد سپاه عشق به میدان دل گذشت****درآمد خیال دوست در ایوان جان نشست
مرا باز تیغ صبر بفرسود و زنگ خورد****مگر رنگ بخت داشت بر او زنگ از آن نشست
فغان از بلای عشق که در جانم اوفتاد****تو گفتی خدنگ بود که در پرنیان نشست
مرا دی فریب داد که خاقانی آن ماست****به امید این حدیث چگونه توان نشست

غزل شماره 78: چرا ننهم؟ نهم دل بر خیالت

چرا ننهم؟ نهم دل بر خیالت****چرا ندهم؟ دهم جان در وصالت
بپویم بو که در گنجم به کویت****بجویم بو که دریابم جمالت
کمالت عاجزم کرد و عجب نیست****که تو هم عاجزی اندر کمالت
شبم روشن شده است و من ز خوبی****ندانم بدر خوانم یا هلالت
مرا پرسی که دل داری؟ چه گویم****که بس مشکل فتاده است این سؤالت
خیالت دوش حالم دید گفتا****که دور از حال من زار است حالت
ز خاقانی خیالی ماند و آن نیز****مماناد ار بماند بی‌خیالت

غزل شماره 79: هر که به سودای چون تو یار بپرداخت

هر که به سودای چون تو یار بپرداخت****همتش از بند روزگار بپرداخت
در غم تو سخت مشکل است صبوری****خاصه که عالم ز غم‌گسار بپرداخت
عشق تو در مرغزار عقل زد آتش****از تر و از خشک مرغزار بپرداخت
لعل تو عشاق را به قیمت یک بوس****کیسه بجای یکی هزار بپرداخت
هجر تو افتاد در خزانهٔ عمرم****اولش از نقد اختیار بپرداخت
خاطر خاقانی از برای وصالت****گوشهٔ دل را به انتظار پرداخت

غزل شماره 80: دلم در بحر سودای تو غرق است

دلم در بحر سودای تو غرق است****نکو بشنو که این معنی نه زرق است
فراقت ریخت خونم این چه تیغ است****نفاقت سوخت جانم این چه برق است
جهان بستد ز ما طوفان عشقت****امانی ده که ما را بیم غرق است
تو هم هستی در این طوفان ولیکن****تو را تا کعب و ما را تا به فرق است
اگرچه دیگری بر ما گزیدی****ندانستی کز او تا ما چه فرق است

غزل شماره 81: بگشا نقاب رخ که ز ره بر در آیمت

بگشا نقاب رخ که ز ره بر در آیمت****بربند عقد در که کنون دربر آیمت
بنشان خروش زیور و بنشین به بانگ در****کز بس خروش زارتر از زیور آیمت
آمد کبوتر تو و نامه رساند و گفت****پیش از کبوتر آمدن از در درآیمت
بربسته زر چهره به پای کبوترت****سینه‌کنان چو باز گشاده پر آیمت
مهتاب‌وار در خزم از روزن آنچنانک****نگذاردم رقیب که سوی در آیمت
یا از کنار بام چو سایه درافتمت****یا از میان خانه چو ذره درآیمت
تا آفتاب دامن زرکش کشان به ناز****من غرق نیل و چشم چو نیلوفر آیمت
رفتم که از پی تو به دامن زر آورم****و اینک چو دامن تو همه تن زر آیمت
از شرم آنکه نیست ره آورد به ز جان****چون زلف تو به لرزه فکنده سرآیمت
بر خاک نیم‌روی نهم پیش تو چو سگ****وانگه چو سگ به لابه بلاکش‌تر آیمت
بر پایت از سگان کیم من که سر نهم****پای سگان کوی تو بوسم گر آیمت
بینی ز اشک روی که چون پشت آینه****حلقه بگوش و غرق زر و گوهر آیمت
بر بوی آنکه بوی تو جان بخشدم چو می****جان بر میان گداخته چون ساغر آیمت
روی تو خوان سیم و لبت خوش نمک بود****من ز آب دیده با نمکی دیگر آیمت
چون ماه سی‌شبه که به خورشید درخزد****اندر خزم به بزمت و در بستر آیمت
تو دود برکنی و در آتش نهیم نعل****من نعل اسب بندم و چون آذر آیمت

غزل شماره 82: علم عشق عالی افتاده است

علم عشق عالی افتاده است****کیسهٔ صبر خالی افتاده است
اختیاری نبود عشق مرا****که ضروری و حالی افتاده است
اختر عشق را به طالع من****صفت بی‌زوالی افتاده است
دست بر شاخ وصل او نرسد****ز آنکه در اصل عالی افتاده است
خوش بخندم چو زلف او بینم****زآنکه شکلش هلالی افتاده است
هرچه دارد ضمیر خاقانی****در غمش حسب حالی افتاده است

غزل شماره 83: فلک در نیکوئی انصاف دادت

فلک در نیکوئی انصاف دادت****سرگردن کشان گردن نهادت
جهان از فتنه آبستن شد آن روز****که مادر در جهان حسن زادت
جهانی نیم کشت ناوک توست****ندیده هیچ کس زخم گشادت
به شام آورد روز عمر ما را****امید وعدهای بامدادت
نهان حال ما نزد تو پیداست****که سهم الغیب در طالع فتادت
ز بس خون‌ها که می‌ریزی به غمزه****شمار کشتگان ناید به یادت
گر از خون ریختن شرمت نیاید****ز رنج غمزه باری شرم بادت
همه در خون خاقانی کنی سعی****نگوئی آخر این فتوی که دادت

غزل شماره 84: بتی کز طرف شب مه را وطن ساخت

بتی کز طرف شب مه را وطن ساخت****ز سنبل سایبان بر یاسمن ساخت
نه بس بود آنکه جزعش دل شکن بود****بشد یاقوت را پیمان شکن ساخت
دروغ است آن کجا گویند کز سنگ****فروغ خور عقیق اندر یمن ساخت
دل یار است سنگین پس چه معنی****که عشق او عقیق از چشم من ساخت
من از دل آن زمانی دست شستم****که شد در زلف آن دلبر وطن ساخت
کنون اندوه دل هم دل خورد ز آنک****هلاک خویشتن از خویشتن ساخت
به کرم پیله می‌ماند دل من****که خود را هم به دست خود کفن ساخت
ز خاقانی چه خواهد دیگر این دل****نه بس کورا به محنت ممتحن ساخت

حرف د

 

غزل شماره 85: آن‌ها که محققان راهند

آن‌ها که محققان راهند****در مسند فقر پادشاهند
در رزم، یلان بی‌نبردند****در بزم، سران بی‌کلاهند
کعبه صفت‌اند و راه پیمای****باور کنی آسمان و ماهند
بر چرخ زنند خیمهٔ آه****هم خود به صفت میان آهند
بازیچهٔ دهرشان بنفریفت****زانگه که در این خیال کاهند
مستان شبانه‌اند اما****صاحب خبران صبح‌گاهند
خاقانی‌وار در دو عالم****از دوست رضای دوست خواهند

غزل شماره 86: با او دلم به مهر و محبت نشانه بود

با او دلم به مهر و محبت نشانه بود****سیمرغ وصل را دل و جان آشیانه بود
بودم معلم ملکوت اندر آسمان****از طاعتم هزار هزاران خزانه بود
بر درگهم ز خیل ملایک بسی سپاه****عرش مجید ذات مرا آشیانه بود
هفت صد هزار سال به طاعت گذاشتم****امید من ز خلق برین جاودانه بود
در راه من نهاد ملک دام حکم خویش****آدم میان حلقهٔ آن دام، دانه بود
آدم ز خاک بود و من از نور پاک او****گفتم منم یگانه و او خود یگانه بود
گویند عالمان که نکردی تو سجده‌ای****نزدیک اهل معرفت این خود فسانه بود
می‌خواست او نشانهٔ لعنت کند مرا****کرد آنچه خواست آدم خاکی بهانه بود
بر عرش بد نوشته که ملعون شود کسی****برد آن گمان به هرکس و برخود گمان نبود
خاقانیا تو تکیه به طاعات خود مکن****کاین پند بهر دانش اهل زمانه بود

غزل شماره 87: طریق عشق رهبر برنتابد

طریق عشق رهبر برنتابد****جفای دوست داور برنتابد
به عیاری توان رفتن ره عشق****که این ره دامن تر برنتابد
هوا چون شحنه شد بر عالم دل****خراج از عقل کمتر برنتابد
سری را کاگهی دادند ازین سر****گران‌باری افسر برنتابد
سر معشوق داری سر درانداز****که عاشق زحمت سر برنتابد
به وام از عشق جانی چند برگیر****که یک جان ناز دلبر برنتابد
ز کوی عشق خاقانی برون شو****که او یار قلندر بر نتابد

غزل شماره 88: عقل در عشق تو سرگردان بماند

عقل در عشق تو سرگردان بماند****چشم جان در روی تو حیران بماند
در ره سرگشتگی عشق تو****روز و شب چون چرخ سرگردان بماند
چون ندید اندر دو عالم محرمی****آفتاب روی تو پنهان بماند
هرکه چوگان سر زلف تو دید****همچو گویی در سر چوگان بماند
هر که سر گم کرد و دل در کار تو****چون سر زلف تو بی‌سامان بماند
هرکه یک‌دم آب دندان تو دید****تا ابد انگشت بر دندان بماند
هرکه جست آب حیات از لعل تو****جاودان در ظلمت هجران بماند
گر کسی را وصل دادی بی‌طلب****دیدم آن در درد بی‌درمان بماند
ور کسی را با تو یکدم دست بود****عمرها در هر دو عالم زان بماند
حاصل خاقانی از سودای تو****چشم گریان و دل بریان بماند

غزل شماره 89: دل کشید آخر عنان چون مرد میدانت نبود

دل کشید آخر عنان چون مرد میدانت نبود****صبر پی گم کرد چون هم‌دست دستانت نبود
صد هزاران گوی زرین داشت چرخ از اختران****ز آن همه یک گوی در خورد گریبانت نبود
ماه در دندان گرفته پیشت آورد آسمان****زآنکه در روی زمین چیزی به دندانت نبود
قصد دل کردی نگویم کان رگی با جان نداشت****لیک جان آن داشت کان آهنگ با جانت نبود
خوش‌دلی گفتی که داری الله الله این مگوی****بود این دولت مرا اما به دورانت نبود
فتنه را برسر گرفتم چون سرکار از تو داشت****عقل را در پا فکندم چون بفرمانت نبود
وصل تو درخواستم از کعبتین یعنی سه شش****چون بدیدم جز سه یک از دست هجرانت نبود
از جفا بر حرف تو انگشت نتوانم نهاد****کز وفا تا تو توئی حرفی به دیوانت نبود
آتش غم در دل تابان خاقانی زدی****این همه کردی و می‌گویم که تاوانت نبود

غزل شماره 90: دولت عشق تو آمد عالم جان تازه کرد

دولت عشق تو آمد عالم جان تازه کرد****عقل، کافر بود آن رخ دید و ایمان تازه کرد
داغ دلها را به سحر آن جزع جادو تاب داد****باغ جان‌ها را به شرط آن لعل رخشان تازه کرد
تا ز عهد حسن تو آوازه شد در شرق و غرب****آسمان با عشق‌بازی عهد و پیمان تازه کرد
عشق نو گر دیر آمد در دل سودائیان****هر که را درد کهن‌تر یافت درمان تازه کرد
نور تو صحرا گرفت و اشک من دریا نمود****موسی آتش باز دید و نوح طوفان تازه کرد
بر دل ما عید کرد اندوه تو وز صبر ما****هرچه فربه دید ناگه کشت و قربان تازه کرد
هر کجا لعل تو نوش افشاند چشم ما به شکر****در شکر ریز جمالت گوهر افشان تازه کرد
از لبت هر سال ما را شکری مرسوم بود****سال نو گشت آخر آن مرسوم نتوان تازه کرد
شاد باش از حسن خود کز وصف تو سحر حلال****طبع خاقانی به نظم آورد و دیوان تازه کرد
تازگی امروز از اشعار او بیند عراق****کو شعار مدحت شاه خراسان تازه کرد

غزل شماره 91: دل پیش خیال تو صد دیده برافشاند

دل پیش خیال تو صد دیده برافشاند****در پای تو هر ساعت جانی دگر افشاند
لعلت به شکرخنده بر کار کسی خندد****کو وقت نثار تو بر تو شکر افشاند
شو آینه حاضر کن در خنده ببین آن لب****گر دیده نه‌ای هرگز کاتش گهر افشاند
از هجر تو در چشمم خورشید شود سفته****از بس که مرا الماس اندر بصر افشاند
نیش سر مژگانت ببرید رگ جانم****زان هر نفسی چشمم خون جگر افشاند
گر در همه عمر از تو وصلی رسدم یک شب****مرغ سحری بینی حالی که پر افشاند
بر تارک خاقانی از وصل کلاهی نه****تا دامن خرسندی از خلق برافشاند

غزل شماره 92: صد یک حسن تو نوبهار ندارد

صد یک حسن تو نوبهار ندارد****طاقت جور تو روزگار ندارد
عشق تو گر برقرار کار بماند****کار جهان تا ابد قرار ندارد
تیغ جفا در نیام کن که زمانه****مرد نبرد چو تو سوار ندارد
بر تو مرا اختیار نیست که شرط است****کانکه تو را دارد اختیار ندارد
از تو نشاید گریخت خاصه در این دور****مردم آزاده زینهار ندارد
آنکه غم عشق توست ناگزرانش****عذر چه آرد که غم‌گسار ندارد
خوی تو دانم حدیث بوسه نگویم****مار گزیده قوام مار ندارد
ای دل خاقانی از سلامت بس کن****عشق و سلامت بهم شمار ندارد

غزل شماره 93: تب دوشین در آن بت چون اثر کرد

تب دوشین در آن بت چون اثر کرد****مرا فرمود و هم در شب خبر کرد
برفتم دست و لب خایان که یارب****چه تب بود اینکه در جانان اثر کرد
بدیدم زرد رویش گرم و لرزان****چو خورشیدی که زی مغرب سفر کرد
بفرمودم که حاضر گشت فصاد****برای فصد، قصد نیشتر کرد
بهر نیشی که بر قیفال او زد****مرا صد نیش هندی در جگر کرد
مرا خون از رگ جان ریخت لیکن****ورا خون از رگ و بازو بدر کرد
به نوک غمزه هر خون کو ز من ریخت****ز راه دستش اندر طشت زر کرد
تو گفتی روی خاقانی است آن طشت****که خون دیده بر وی رهگذر کرد

غزل شماره 94: هر تار ز مژگانش تیری دگر اندازد

هر تار ز مژگانش تیری دگر اندازد****در جان شکند پیکان چون در جگر اندازد
کافر که رخش بیند با معجزهٔ لعلش****تسبیح در آویزد، زنار دراندازد
دلها به خروش آید چون زلف برافشاند****جان‌ها به سجود آید چون پرده براندازد
در عرضگه عشقش فتنه سپه انگیزد****در رزمگه زلفش گردون سپر اندازد
شکرانهٔ آن روزی کاید به شکار دل****من زر و سراندازم گر کس شکر اندازد
از روی کله داری بر فرق سراندازان****از سنگ‌دلی هر دم سنگی دگر اندازد
هان ای دل خاقانی جانبازتری هر دم****در عشق چنین باید آن کس که سراندازد
این تحفهٔ طبعی را بطراز و به دریا ده****باشد که به خوارزمش دریا به در اندازد
تا تازه کند نامش در بارگه شاهی****کافلاک به نام او طرز دگر اندازد

غزل شماره 95: عذر از که توان خواست که دلبر نپذیرد

عذر از که توان خواست که دلبر نپذیرد****افغان چه توان کرد که داور نپذیرد
زرگونهٔ من دارد و گر زر دهم او را****ننگ آیدش از گونهٔ من زر نپذیرد
صد عمر به کار آید یک وعدهٔ او را****کس عمر ابد یک نفس اندر نپذیرد
از دیده به بالاش فرو بارم گوهر****آن سنگ‌دل افسوس که گوهر نپذیرد
جان پیش‌کش او بتوان کرد ولیکن****بر جان چه توان کرد مزید ار نپذیرد
پروانهٔ وصل از سر و زر خواهد مرفق****آن شحنهٔ حسن از چه سر و زر نپذیرد
خاقانی اگر رشوه دهد خال و لبش را****ملک دو جهان خواهد و کمتر نپذیرد

غزل شماره 96: عشق تو چون درآید شور از جهان برآید

عشق تو چون درآید شور از جهان برآید****دلها در آتش افتد دود از میان برآید
در آرزوی رویت بر آستان کویت****هر دم هزار فریاد از عاشقان برآید
تا تو سر اندر آری صد راز سر برآری****تا تو ببر درآئی صد دل ز جان برآید
خوی زمانه داری ممکن نشد که کس را****یک سود در زمانه بی‌صد زیان برآید
کارم بساز دانم بر تو سبک نشیند****جانم مسوز دانی بر من گران برآید
هر آه کز تو دارم آلودهٔ شکایت****از سینه گر برآید هم با روان برآید
خاقانی است و جانی از غم به لب رسیده****چون امر تو درآید هم در زمان برآید

غزل شماره 97: عشق تو به گرد هر که برگردد

عشق تو به گرد هر که برگردد****از زلف تو بی‌قرارتر گردد
تاج آن دارد که پیش تخت تو****چون دائره جمله تن کمر گردد
مرد آن باشد که پیش تیغ تو****چون آینه جمله رخ سپر گردد
در عشق تو تر نیامدن شرط است****کایینه سیه شود چو تر گردد
بر هر که رسید زخم هجرانت****گر سد سکندر است درگردد
زر خواستهٔ جهودم ار دارم****چندان که به آفتاب درگردد
زر داند ساخت کار من آری****کار همه کس به زر چو زر گردد
امروز بساز کار ما گر نی****فردا همه کارها دگر گردد
خاقانی را چه خیزد از وصلت****آن روز که روز عمر برگردد

غزل شماره 98: آن زمان کو زلف را سر می‌برد

آن زمان کو زلف را سر می‌برد****از صبا پیوند عنبر می‌برد
در غم زنجیر مشکینش فلک****هر زمان زنجیر دیگر می‌برد
در جمال روی او نظارگی****دست را حالی به خنجر می‌برد
پس عجب نی گر رگ ایمان ما****نیش آن مژگان کافر می‌برد
این عجب‌تر، کان لب نوشین به لطف****گردنان را سر به شکر می‌برد
گفت خاقانی نه مرد درد ماست****زین بهانه آبش از سر می‌برد

غزل شماره 99: سر نیست کز تو بر سر خنجر نمی‌شود

سر نیست کز تو بر سر خنجر نمی‌شود****تا سر نمی‌شود غمت از سر نمی‌شود
از شست عشق نو نپرد هیچ ناوکی****کان با قضای چرخ برابر نمی‌شود
هر دم به تیر غمزه بریزی هزار خون****وین طرفه‌تر، که تیر تو خود تر نمی‌شود
سلطان نیکوانی و بیداد می‌کنی****می‌کن که دست شحنه به تو در نمی‌شود
انصاف من ز تو که ستاند که در جهان****داور نماند کز تو به داور نمی‌شود
روزم فرو شد از غم و در کوی عشق تو****این دود جز ز روزن من بر نمی‌شود
روزی هزار بار بخوانم کتاب صبر****گوشم به توست لاجرم از بر نمی‌شود
از آرزوی وصل تو جان و دلم نماند****کامد شد فراق تو کمتر نمی‌شود
کردم هزار یارب و در تو اثر نکرد****یارب مگر سعادت یاور نمی‌شود
خاقانیا ز یارب بیفایده چه سود****کاین یارب از بروت تو برتر نمی‌شود

غزل شماره 100: هر زمانی بر دلم باری رسد

هر زمانی بر دلم باری رسد****وز جهان بر جانم آزاری رسد
چشم اگر بر گلستانی افکنم****از ره گوشم به دل خاری رسد
نیست امیدم که در راه دلم****شحنهٔ امید را کاری رسد
نیستم ممکن که در باغ جهان****دست من بر شاخ گلناری رسد
آسمان گر فی‌المثل پاره کنند****زان نصیب من کله‌واری رسد
زخم‌ها را گر نجویم مرهمی****آخر افغان کردنم باری رسد
از تو پرسم در چنین غم مرد را****جان رسد بر لب؟ بگو آری رسد
پی گرفتم کاروان صبر را****بو که خاقانی به سرباری رسد

غزل شماره 101: عشاق بجز یار سر انداز نخواهند

عشاق بجز یار سر انداز نخواهند****خوبان بجز از عاشق جان‌باز نخواهند
تا عشق بود عقل روا نیست که مردان****در مملکت عاشقی انباز نخواهند
آنان که چو من بی پر و پروانهٔ عشقند****جز در حرم جانان پرواز نخواهند
بیداد از آن جزع جهان‌سوز نبینند****فریاد از آن لعل جهان‌ساز نخواهند
گر کشت مرا غمزهٔ غمازش زنهار****تا خونم از آن غمزهٔ غماز نخواهند
در مذهب عشاق چنان است شریعت****کان را که بکشتند دیت باز نخواهند
بی‌عشق ز خاقانی چیزی نگشاید****بی‌وصل گل، از بلبل آواز نخواهند

غزل شماره 102: نگارینا به صحرا رو که صحرا حله می‌پوشد

نگارینا به صحرا رو که صحرا حله می‌پوشد****ز شادی ارغوان با گل شراب وصل می‌نوشد
به گل بلبل همی گوید که نرگس می‌کند شوخی****مگر نرگس نمی‌داند که خون لاله می‌جوشد
چه پندم می‌دهد سوسن که گرد عشق کمتر گرد****مگر سوسن نمی‌داند که عاشق پند ننیوشد
نثار باغ را گردون به دامن در همی پیچد****گل اندر لکهٔ زمرد ز حجله رخ همی پوشد
مرو زنهار در بستان که گر خاری به نادانی****سرانگشت تو بخراشد دلم در سینه بخروشد
نگارا گر چنین زیبا میان باغ بخرامی****کلاهت لاله برگیرد قبایت سرو درپوشد
وگر باد صبا در باغ بوی زلف تو یابد****به دل مهرت خرد حالی به صد جان باز نفروشد
خصومت خیزد و آزار و آنگه مردمان گویند****که آن بی‌عقل را بینید چون با باد می‌کوشد

غزل شماره 103: عشق تو به هر دلی فرو ناید

عشق تو به هر دلی فرو ناید****و اندوه تو هر تنی نفرساید
در کتم عدم هنوز موقوف است****آن سینه که سوزش تو را شاید
از هجر تو ایمنم چو می‌دانم****کو دست به خون من نیالاید
با خوی تو صورتم نمی‌بندد****کز عشق تو جز دریغ برناید
با دستان غم تو می‌سازم****گر ناز تو زخمه در نیفزاید
آن می‌کنی از جفا که لاتسل****تا کیست که گوید این نمی‌شاید
ز اندیشهٔ تو قرار من رفته است****گر لطف کنی قرار باز آید
چون طشت میان تهی است خاقانی****زان راحت‌ها که روح را باید
چون زخم رسد به طشت بخروشد****انشگت بر او نهی بیاساید

غزل شماره 104: فروغ جمالت نظر برنتابد

فروغ جمالت نظر برنتابد****صفات خیالت خبر برنتابد
به کوی تو از زحمت عاشقانت****نسیم سحرگه گذر برنتابد
به بازار تو مشتری بی‌بصر به****که جانان خریدن بصر برنتابد
بلائی که از عشقت آمد به رویم****قضا برنگیرد قدر برنتابد
به هر زشتی از عشق تو برنگردم****که از عشق خوبان حذر برنتابد
برآنی که خونم بریزی و سهل است****چه عاشق بود کاینقدر برنتابد
مکن هیچ تقصیر در کشتن من****که کار عزیزان خطر برنتابد
به بوسه لبت را کند رنجه نی‌نی****که درد سر او نظر برنتابد
به کامت ز تنگی سخن در نگنجد****میان تو جان را کمر برنتابد
به جان و سر تو که خاقانی از تو****به جان گر کنی حکم سر برنتابد
سگ توست خاقانی اینک به داغت****چنان دان که داغ دگر برنتابد

غزل شماره 105: خوی او از خام‌کاری کم نکرد

خوی او از خام‌کاری کم نکرد****سینهٔ من سوخت چشمش نم نکرد
دشمنان با دشمنان از شرم خلق****آشتی رنگی کنند آنهم نکرد
از مکن گفتن زبانم موی شد****او هنوز از جور موئی کم نکرد
روزی از روی خودم چون روی خود****جان غم پرورد را خرم نکرد
سینه‌ام زان پس که چون گوهر بسفت****چون صدف بشکافت پس مرهم نکرد
عشق او تا بر سر من آب خورد****آب خورد جانم الا غم نکرد
در جفا هم جنس عالم بود لیک****آنچه او کرد از جفا، عالم نکرد
خار غم در راه خاقانی نهاد****وز پی برداشتن قد خم نکرد

غزل شماره 106: ذره نماید آفتاب ار به جمال تو رسد

ذره نماید آفتاب ار به جمال تو رسد****عین کمال خسته باد ار به کمال تو رسد
ماه منی و ماه را چرخ فدای تو دهد****گر به دیار دشمنان وقت زوال تو رسد
چشم زمانه را فلک میل زوال درکشد****گر نظر گزند او سوی جمال تو رسد
یافتن وصال تو کار نه چون منی بود****دولت دیگری طلب کو به وصال تو رسد
چشم من ار هزار سال از پی روی تو دود****گر برسد به عاقبت هم به خیال تو رسد
دیدهٔ خاقنی اگر لاف جمال تو زند****کس نکند قبول ازو کان به مثال تو رسد

غزل شماره 107: حاشا که مرا جز تو در دیده کسی باشد

حاشا که مرا جز تو در دیده کسی باشد****یا جز غم عشق تو در دل هوسی باشد
کس چون تو نشان ندهد در کل جهان لیکن****چون این دل هر جائی هر جای بسی باشد
بر پای تو سر دارم گر سر خطری دارد****وصل تو به دست آرم گر دسترسی باشد
از خاک سر کویت خالی نشوم یک شب****گر بر سر هر سنگی حالی عسسی باشد
ز آنجا که توئی تا من صد ساله ره است الحق****ز اینجا که منم تا تو منزل نفسی باشد
از زحمت خاقانی مازار که بد نبود****گر خوان وصالت را چون او مگسی باشد

غزل شماره 108: با یاد تو زهر بر شکر خندد

با یاد تو زهر بر شکر خندد****با روی تو شام بر سحر خندد
درماه نو از چه روی می‌خندی****کان روی به آفتاب برخندد
عاشق همه زهر خندد از عشقت****گر عشق این است ازین بتر خندد
آنجا که تو تیر غمزه اندازی****آفاق بر آهنین سپر خندد
و آنجا که من از جگر کشم آهی****عشاق بر آتش سقر خندد
من در غم تو عقیق می‌گریم****دانم که عقیق تو شکر خندد
چون لعل تو بیند اشک خاقانی****از شرم چو گل به پوست درخندد

غزل شماره 109: جانا لب تو پیش‌کش از ما چه ستاند

جانا لب تو پیش‌کش از ما چه ستاند****اینک سر و زر نقد دگر تا چه ستاند
مائیم و دلی جوجو از اندیشهٔ عشقت****عشقت به یکی جو چه دهد یا چه ستاند
عشق تو به منشور کهن جان ستد از من****یارب چو شود تازه به طغرا چه ستاند
امروز جهان بستد و ما را غم این نیست****ما را غم آن است که فردا چه ستاند
گیرم که عروس غم تو نامزد ماست****وصل تو ز ما خط تبرا چه ستاند
چون تافتگی تب خاقانی از اینجاست****دل مهر تب او ز دگر جا چه ستاند

غزل شماره 110: مهر تو بر دیگران نتوان نهاد

مهر تو بر دیگران نتوان نهاد****گوهر اندر خاکدان نتوان نهاد
مایهٔ من کیمیای عشق توست****مایه در وجه زیان نتوان نهاد
دست دست توست و جان ماوای تو****پای صورت در میان نتوان نهاد
بارها گفتی که بوسی بخشمت****تا نبخشی، دل بر آن نتوان نهاد
بر جهان گفتی که دل باید نهاد****بر تو بتوان، بر جهان نتوان نهاد
گر زمانه داد ندهد یا فلک****بر تو جرم این و آن نتوان نهاد
با زمانه پنجه درنتوان فکند****بر فلک هم نردبان نتوان نهاد
تا به کوی توست خاقانی مقیم****رخت او بر آستان نتوان نهاد

غزل شماره 111: پردهٔ نو ساخت عشق، زخمهٔ نو در فزود

پردهٔ نو ساخت عشق، زخمهٔ نو در فزود****کرد به من آنچه خواست، برد ز من آنچه بود
لشکر عشق تو باز بر دل من ران گشاد****گر همه در خون کشد، پشت نباید نمود
دل ز کفم شد دریغ سود ندارد کنون****سنگ پیاله شکست گربه نواله ربود
ز آتش هجران تو دود به مغزم رسید****اشک ز چشمم گشاد مایهٔ اشک است دود
عشق چو یکسر بود هجران خوشتر ز وصل****باده چو دردی بود دیر نکوتر که زود
کشتن من یاد کن، یاد دگر کس مکن****گوش مرا مشنوان آنچه نیارم شنود
چشم سیاه تو دید دل ز برم برپرید****فتنهٔ خاقانی است این دل کور کبود

غزل شماره 112: مرا وصلت به جانی برنیاید

مرا وصلت به جانی برنیاید****تو را صد جان به چشم اندر نیاید
به دیداری قناعت کردم از دور****که تو ماهی و مه در برنیاید
بدان شرطی فروشد دل به کویت****که تا جان برنیاید، برنیاید
تو خود دانی که آن دل کو تو را خواست****برای خشک جانی برنیاید
به میدان هوا در تاختم اسب****به اقبالت مگر در سر نیاید
اگر روزم فرو شد در غم تو****فرو شو گو قیامت برنیاید
بد آمد حال خاقانی ز عشقت****سپاسی دارد ار بدتر نیاید

غزل شماره 113: دل که در دام تو افتاد غم جان نبرد

دل که در دام تو افتاد غم جان نبرد****جان که در زلف تو شد راه به ایمان نبرد
عقل کو غاشیهٔ عشق تو بر دوش گرفت****گر همه باد شود تخت سلیمان نبرد
باد کو خاک کف پای تو را بوسه دهد****سر فرو نارد تا افسر سلطان نبرد
گرچه هستند به فردوس بسی خاتونان****تا تو را بیند رضوان غم ایشان نبرد
در میان دل و دین حاصل عشاق تو چیست****که چو حکم تو درآید ز میان آن نبرد
آهوی غمزهٔ تو دم نزند تا به فریب****مهرهٔ صابری از بازوی شیران نبرد
اشک آن طایفه طوفان دگر گشت ولیک****عشق نوح است که اندیشهٔ طوفان نبرد
هر خسی وصل تو نایافته گر لاف زند****با تو زان لاف زدن گوی ز میدان نبرد
غول بر خویشتن از خضر نهد نام چه سود****که خدایش به سرچشمهٔ حیوان نبرد
نیست در حضرت زلف تو مرا باک رقیب****خاصهٔ خلوت شه طاعت دربان نبرد
تو به حمد الله چون بر سر پیمان منی****کس دگر کار مرا از سر و سامان نبرد
جمعی از قهر قضا فرقت ما می‌خواهند****هان و هان تات قضا از سر پیمان نبرد
جان خاقانی کز ملک وصالت شاد است****به جوی پاک همه ملکت خاقان نبرد

غزل شماره 114: دل زخم تو را سپر ندارد

دل زخم تو را سپر ندارد****آماج تو جز جگر ندارد
شرط است که بر بساط عشقت****آن پای نهد که سر ندارد
وین طرفه که در هوای وصلت****آن مرغ پرد که پر ندارد
عشق تو چو چنبر اجل شد****کس نه که بر او گذر ندارد
در درد توام، تو فارغ از من****کس دردی ازین بتر ندارد
خاقانی از آن توست دریاب****کو جز تو کسی دگر ندارد

غزل شماره 115: بوسه گه آسمان نعل سمند تو باد

بوسه گه آسمان نعل سمند تو باد****نور ده آفتاب بخت بلند تو باد
خواجهٔ جانی به لطف، شاه جهانی به قدر****گردن گردن‌کشان رام کمند تو باد
تا رخ و موی تو را در نرسد چشم بد****مردم آن چشمها جمله سپند تو باد
خنجر تو چون پرند روشن و با زینت است****خون دل عاشقان نقش پرند تو باد
نامزد نیکوئی بر در ایوان توست****نامزد خرمی چشم نژند تو باد
عشق تو را تا ابد جای ز جان من است****جان مرا تا اجل قوت ز قند تو باد
من چه سگم ای دریغ کامده در بند تو****آنکه منش بنده‌ام بستهٔ بند تو باد
سرمهٔ خاقانی است خاک سر کوی تو****افسر خاقان چین نعل سمند تو باد

غزل شماره 116: با کفر زلفت ای جان ایمان چه کار دارد

با کفر زلفت ای جان ایمان چه کار دارد****آنجا که دردت آید درمان چه کار دارد
سحرا که کرده‌ای تو با زلف و عارض ارنه****در گلشن ملایک شیطان چه کار دارد
دل بی‌نسیم وصلت تنها چه خاک بیزد****جان در شکنج زلفت پنهان چه کار دارد
دردی شگرف دارد دل در غم تو دایم****در زلف تو ندانم تا جان چه کار دارد
در تنگنای دیده وصلت کجا درآید****در بنگه گدایان سلطان چه کار دارد
گریه بهانه سازی تا روی خود ببینی****آئینه با رخ تو چندان چه کار دارد
چون ترک جان گرفتم در عشق روی چون تو****بر من فلان چه گوید بهمان چه کار دارد
خاقانی از زمانه چون دست شست بر وی****سنجر چه حکم راند خاقان چه کار دارد

غزل شماره 117: آوازهٔ جمالت چون از جهان برآمد

آوازهٔ جمالت چون از جهان برآمد****آواز بی‌نیازی از آسمان برآمد
تا پرده گشت مویت در پرده رفت رویت****روز جهان فرو شد راز نهان برآمد
هر کو چو شمع پرورد از آتش تو جان را****جانش هلاک تن شد خنده زنان برآمد
با این جفا که اکنون با عاشقان نمودی****روزی نگفت یک کس کز یک فغان برآمد
هر مرغ را که روزی زلف تو دامگه شد****آمد قضا که روزیش از آشیان برآمد
جان گران بها به تو بخشم به عرض بوسی****بستان مده جگر که نه بر تو گران برآمد
عشق تو گوهری که گنج روان بیرزد****وهمم در این فرو شد کو از چه کان برآمد
خاقانی آن توست بر او تیغ چون کشیدی****خود بی‌مصاف جانا با او توان برآمد

غزل شماره 118: وصل تو به وهم در نمی‌آید

وصل تو به وهم در نمی‌آید****وصف تو به گفت برنمی‌آید
شد عمر و عماری وصال تو****از کوی امید در نمی‌آید
وصل تو به وعده گفت می‌آیم****آمد اجل، او مگر نمی‌آید
زان می که تو را نصیب خصمان است****یک جرعه مرا به سر نمی‌آید
افسون مسیح بر تو می‌خوانم****افسوس که کارگر نمی‌آید
خاقانی کی رسد به گرد تو****چون دولت راهبر نمی‌آید

غزل شماره 119: چشم ما بر دوخت عشق و پردهٔ ما بردرید

چشم ما بر دوخت عشق و پردهٔ ما بردرید****از در ما چون درآمد دل ز روزن برپرید
گرچه راه دل زند زین گام نتوان بازگشت****ورچه قصد جان کند زین قدر نتوان دررمید
پای دار ای دل که جانان دست غارت برگشاد****جان سپار ای تن که سلطان تیغ غیرت برکشید
با چنین شوری که ناگه خاست نتوان خوش نشست****با چنین کاری که در جنبید نتوان آرمید
بر سر ایام ما عشقش کلاه اکنون نهاد****بر قد امید ما مهرش قبا اکنون برید
اندرین خم‌خانه صافی از پی درد است و ما****درد پر خوردیم اکنون صاف می‌باید مزید
در خراباتی که صاحب درد او جان‌های ماست****مائی ما نیست گشت و اوئی او ناپدید
گوشمالی داد ما را عشق او کز بیم آن****چشم خاقانی به خاقانی نیارد باز دید

غزل شماره 120: دوست مرا رطل عشق تا خط بغداد داد

دوست مرا رطل عشق تا خط بغداد داد****لاجرم از خط صبر کار برون اوفتاد
صبر هزیمت گرفت کز صف مژگان او****غمزه کمان درکشید، فتنه کمین برگشاد
عشق به اول مرا همچو گل از پای سود****دوست به آخر مرا همچو گل از دست داد
تا در امید من هجر به مسمار کرد****یاد وصالش مرا نعل در آتش نهاد
می‌کند از بدخوئی آنچه نکرده است کس****گرچه بدی می‌کند، چشم بدش دورباد
سینهٔ خاقانی است سوختهٔ عشق او****او به جفا می‌دهد سوختگان را به باد

غزل شماره 121: دل رفت و می‌ندانم حالش که خود کجا شد

دل رفت و می‌ندانم حالش که خود کجا شد****آزار او نکردم گوئی دگر چرا شد
هرجا که ظن ببردم رفتم طلب بکردم****پایم به سنگ آمد، پشتم ز غم دو تا شد
چندان که بیش جستم کم یافتم نشانش****گوئی چه حالش افتاد یارب دگر کجا شد
بردم بدو گمانی کز عشق گشت رسته****مانا که گشت عاشق ظنم مگر خطا شد
یا آب بود و ناگه اندر زمین فرو شد****یا مرغ بود و از دام پرید در هوا شد
گفتم دلی که دیده است پیرو غریب و خسته****کامروز چند روز است کز پیش ما جدا شد
ناگاه کودکی گفت دیدم دلی شکسته****در دام زلف یاری افتاد و مبتلا شد

غزل شماره 122: لعلت اندر سخن شکر خاید

لعلت اندر سخن شکر خاید****رویت انگشت بر قمر خاید
هر که با یاد تو شرنگ خورد****هم‌چنان دان که نیشکر خاید
هر که او پای بست روی تو شد****پشت دست از نهیب سرخاید
مرکب جان به مرغزار غمت****بدل سبزه عود تر خاید
بنده تا دید سیم دندانت****لب همه ز آرزوی زر خاید
عشقت آن اژدهاست در تن من****که دلم درد و جگر خاید
گوش کن حسب حال خاقانی****گرچه او ژاژ بیشتر خاید

غزل شماره 123: دل از آن راحت جان نشکیبد

دل از آن راحت جان نشکیبد****تشنه از آن آب روان نشکیبد
چکنم هرچه کنم دل کند آنک****دل از آن جان جهان نشکیبد
دل نیارامد و هم معذور است****کز دلارام چنان نشکیبد
گرچه خون ریزد دل دار نهان****دل ز خون‌ریز نهان نشکیبد
سینه از زخم سنانش نالید****وآنگه از زخم سنان نشکیبد
گرچه پروانه کند عمر زیان****تا نسوزد ز زیان نشکیبد
دل چنان با غم او انس گرفت****که ز غم نیم زمان نشکیبد
چند گوئی که ز وصلش به شکیب****من شکیبم، دل و جان نشکیبد
من سگ اویم و نالم به سحر****به سحر سگ زفغان نشکیبد
دل خاقانی از آن یار که نیست****می‌زند لاف و از آن نشکیبد
چون گدا را نرسد دست به کام****هم ز لافی به زبان نشکیبد

غزل شماره 124: لب جانان دوای جان بخشد

لب جانان دوای جان بخشد****درد از آن لب ستان که آن بخشد
عشق میگون لبش به می ماند****عقل بستاند ارچه جان بخشد
دیت آن را که سر برد به شکر****هم ز لعل شکرفشان بخشد
عاشق آن نیست کو به بوی وصال****هستی خود به دلستان بخشد
عاشق آن است کو به ترک مراد****هرچه هستی است رایگان بخشد
دو جهان را دو شاخ گل داند****دسته بندد به دلستان بخشد
شه سواری است عشق خاقانی****کز سر مقرعه جهان بخشد

غزل شماره 125: اول از خود بری توانم شد

اول از خود بری توانم شد****پس تو را مشتری توانم شد
بر سر تیغ عشق سر بنهم****گر پیت سرسری توانم شد
عشق تو چون خلاف مذهب‌هاست****خصم مذهب‌گری توانم شد
تا به اسلام عشق تو برسم****بندهٔ کافری توانم شد
جان من تا ز توست آنجائی****من کجا ایدری توانم شد
یار چون لشکری شود من نیز****بر پیش لشکری توانم شد
گفت خاقانی از خدا برهم****گر ز عشق بری توانم شد

غزل شماره 126: دل عاشق به جان فرو ناید

دل عاشق به جان فرو ناید****همتش بر جهان فرو ناید
خاکیی را که یافت پایهٔ عشق****سر به هفت آسمان فرو ناید
ور دهد تاج عقل با دو کلاه****سر عاشق بدان فرو ناید
عشق اگر چند مرغ صحرائی است****جز به صحرای جان فرو ناید
سالها شد که مرغ در سفر است****که به هیچ آشیان فرو ناید
حلقهٔ کاروان عشق آنجاست****که خرد در میان فرو ناید
عاقبت نیز جز به صد فرسنگ****ز آن سوی کاروان فرو ناید
تو ندانی که چیست لذت عشق****تا به تو ناگهان فرو ناید
عشق خاص کس است خاقانی****به شما ناکسان فرو ناید
عشق داند که قحط سال کسی است****زان به کس میهمان فرو ناید

غزل شماره 127: دل از آن دلستان به کس نرسد

دل از آن دلستان به کس نرسد****بر از آن بوستان به کس نرسد
بی‌غمش رنگ عیش کسی نبرد****بی‌دمش بوی جان به کس نرسد
به غلط بوسه‌ای بخواهم ازو****گرچه دانم که آن به کس نرسد
لب به دندان فرو گزد یعنی****رطب از استخوان به کس نرسد
وصلش اندیشه چون کنم کامروز****دولت از ناکسان به کس نرسد
مردمی تنگ بار گشت چنان****کز درش آستان به کس نرسد
عهد و انصاف پی غلط کردند****تا ازیشان نشان به کس نرسد
همه بیگانه‌اند خلق آوخ****کاشنا زان میان به کس نرسد
اهل دردی مجوی خاقانی****کاین مراد از جهان به کس نرسد

غزل شماره 128: عشق تو دست از میان کار برآورد

عشق تو دست از میان کار برآورد****فتنه سر از جیب روزگار برآورد
هر که به کوی تو نیم‌بار فروشد****جان به تمنا هزار بار برآورد
جزع تو دل را هزار نیش فرو برد****لعل تو جان را هزار کار برآورد
طبع تو تا عادت پلنگ بیاموخت****گرد ز شیران مرغزار برآورد
گفتی کز انتظار کار شود راست****وای بر آن کار کانتظار برآورد
خوی تو با دیگران چو شاخ سمن بود****کار چو با من فتاد خار برآورد
آتش عشق تو در نهاد من افتاد****دود ز خاقانی آشکار برآورد

غزل شماره 129: ازین ده رنگ‌تر یاری نپندارم که کس دارد

ازین ده رنگ‌تر یاری نپندارم که کس دارد****وزین بی‌نورتر کاری نپندارم که کس دارد
نماند از رشتهٔ جانم بجز یک تار خون آلود****ازین باریکتر تاری نپندارم که کس دارد
دهم در من یزید دل دو گیتی را به یک مویش****ازینسان روز بازاری نپندارم که کس دارد
نسیم صبح جانم را ودیعت آورد بویش****ازین به تحفه در باری نپندارم که کس دارد
اگر در زیر هر سنگی چو خاقانی سری بینی****ازین برتر سخن باری نپندارم که کس دارد

غزل شماره 130: می وقت صبوح راوقی باید

می وقت صبوح راوقی باید****وان می به خمار عاشقی باید
چون مرغ قنینه زد صلای می****با پیر مغان موافقی باید
تا زهد تکلفیت برخیزد****بر ناصیه داغ فاسقی باید
در پیش خسان اگر نهی خوانی****هم بی‌نمک منافقی باید
همچون محکت چو چهره بخراشند****بر چهره نشان صادقی باید
در هر کنجی است تازه عذرائی****اما نظر تو وامقی باید
چون کار به کعبتین عشق افتد****شش پنج زنش حقایقی باید

غزل شماره 131: تو را نازی است اندر سر که عالم بر نمی‌تابد

تو را نازی است اندر سر که عالم بر نمی‌تابد****مرا دردی است اندر دل که مرهم بر نمی‌تابد
سگ کوی تو را هر روز صد جان تحفه می‌سازم****که دندان مزد چون اوئی ازین کم برنمی‌تابد
مرا کی روی آن باشد که در کوی تو ره یابم****که از تنگی که هست آن ره نفس هم برنمی‌تابد
مرا با عشق تو در دل هوای جان نمی‌گنجد****مگر یک رخش در میدان دو رستم برنمی‌تابد
مرا کشتی به تیر غمزه وانگه طره ببریدی****مکن، طره مبر کاین قدر ماتم برنمی‌تابد
که باشد جان خاقانی که دارد تاب درد تو****که بردابرد حسن تو دو عالم برنمی‌تابد

غزل شماره 132: چه روح افزا و راحت باری ای باد

چه روح افزا و راحت باری ای باد****چه شادی بخش و غم برداری ای باد
کبوتروارم آری نامهٔ دوست****که پیک نازنین رفتاری ای باد
به پیوند تو دارم چشم روشم****که بوی یوسف من داری ای باد
به سوسن بوی و توسن خوی ترکم****پیام راز من بگزاری ای باد
بگوئی حال و باز آری جوابم****که خاموش روان گفتاری ای باد
به خاک پای او کز خاک پایش****سرم را سرمهٔ چشم آری ای باد
به زلف او که یک موی از دو زلفش****بدزدی و به من بسپاری ای باد
من از زلفش سخن راندن نیارم****تو بر زلفش زدن چون یاری ای باد
دلم زنهاری است آنجا، در آن کوش****که باز آری دل زنهاری ای باد
گر او نگذارد آوردن دلم را****درو آویزی و نگذاری ای باد
چنان پنهانی و پیداست سحرت****که خاقانی توئی پنداری ای باد

غزل شماره 133: چشم دارم که مرا از تو پیامی برسد

چشم دارم که مرا از تو پیامی برسد****وز می وصل تو لبم بر لب جامی برسد
پخته و صاف اگر می نرسد از تو مرا****گه‌گه از عشق توام دردی جامی برسد
گر رسولان وفا نامه نیارند ز تو****هم به زنهار جفا از تو پیامی برسد
گر نه‌ای در بر من رغم ملامت گر من****هم به سلامت بر من از تو سلامی برسد
برگذر هست مرا ساخته صد دام حیل****ترسم ای دوست تو را پای به دامی برسد
عقلم آواره صفت می‌بدود در پی تو****گر به کویت نرسد هم به مقامی برسد
در طلب وصل لبت گام زند همت من****تا دل خاقانی از او بو که به کامی برسد

غزل شماره 134: باغ جان را صبوحی آب دهید

باغ جان را صبوحی آب دهید****و آن شفق رنگ صبح تاب دهید
به زبان صراحی و لب جام****هاتف صبح را جواب دهید
صبح چون رخش رستم اندر تاخت****می چو تیغ فراسیاب دهید
شاهد روز در دو حجرهٔ خواب****حاضر آمد طلاق خواب دهید
بار نامه به کار آب کنید****کارنامهٔ خرد به آب دهید
توبه را طره‌وار سر ببرید****عقل را زلف‌وار تاب دهید
دل به گیسوی چنگ دربندید****جان به دستینهٔ رباب دهید
پیش کز غم به ناخن آید خون****ناخنان را به می خضاب دهید
زنگی‌آسا به معنی می و جام****روم را از خزر نقاب دهید
ساغری پر کنید بهر مسیح****سر به مهرش به آفتاب دهید
غصه‌ها ریخت خون خاقانی****دیتش هم به خون ناب دهید

غزل شماره 135: دل نام تو بر نگین نویسد

دل نام تو بر نگین نویسد****جان نقش تو بر جبین نویسد
شاهان به تو عبده نویسند****روح القدست همین نویسد
رضوان لقب تو یوسف الحسن****بر بازوی حور عین نویسد
خورشید به تهمت خدائیت****ابن الله بر نگین نویسد
خال تو بر آتشین صحیفه****پنج آیت عنبرین نویسد
چون پر مگس خط تو بر لب****بر گل خط انگبین نویسد
خونی که به تیر غمزه ریزی****هم شکر تو بر زمین نویسد
تیغت چو به خون من شود تر****بر دست تو آفرین نویسد
نقش الحجر است بر دلت جور****کس یارب بر دل این نویسد
بر خاک در تو خون چشمم****خاقانی جرعه چین نویسد

غزل شماره 136: فراقت ز خون‌ریز من در نماند

فراقت ز خون‌ریز من در نماند****سر کویت از لاف زن در نماند
من ار باشم ار نه سگ آستانت****ز هندوی گژمژ سخن درنماند
تو گر خواهی و گرنه میدان عشقت****ز رندان لشکر شکن درنماند
در آویزش زلفت آویخت جانم****که صید از نگون‌سر شدن درنماند
دل از هشت باغ رخت درنیاید****هم از چار دیوار تن درنماند
رخت را به پیوند چشمم چه حاجت****که شمع بهشت از لگن درنماند
ز خون چو من خاکیی دست درکش****که هجران خود از کار من درنماند
چو در بیشهٔ روزگار افتد آتش****چو من مرغی از بابزندر نماند
غم دل مخور کو غم تو ندارد****دل از روزی خویشتن درنماند
به خون ریز خاقانی اندیشه کم کن****که ایام ازین انجمن درنماند

غزل شماره 137: آتش عشق تو دید صبرم و سیماب شد

آتش عشق تو دید صبرم و سیماب شد****هستی من آب گشت، آب مرا آب شد
از تف عشق تو دل در کف سودا فتاد****سوخته چون سیم گشت، کشته چو سیماب شد
سوخت مرا عشق تو جان به حق النار برد****کوره عجب گرم بود سوخته پرتاب شد
دوش گرفتم به گاز نیمهٔ دینار تو****چشم تو با زلف گفت، زلف تو در تاب شد
شب همه مهتاب و من کردم سربازیی****بس که سر شبروان، در شب مهتاب شد
هم به پناه رخت نقب زدم بر لبت****باک نکردم که صبح آفت نقاب شد
این چه حدیث است باز من که و عشق تو چه****خاصه وفا در جهان گوهر نایاب شد
چیست به دیوان عشق حاصل کارم جز آنک****عمر سبک پای گشت، بخت گران خواب شد
هستی خاقانی است غارت عشق ای دریغ****هرچه شبان پرورید روزی قصاب شد

غزل شماره 138: دل بستهٔ زلف تو شد از من چه نویسد

دل بستهٔ زلف تو شد از من چه نویسد****جان ساکن فردوس شد از من چه نویسد
جانی که تو را یافت به قالب چه نشیند****مرغی که تو را شد ز نشیمن چه نویسد
سرمایه توئی، چون تو شدی، دل که و دین چه****چون روز بشد دیده ز روزن چه نویسد
آن دل که بماند از تو و وصل تو چه باشد****ساغر که شکست از می روشن چه نویسد
پیمود نیارم به نفس خرمن اندوه****با داغ تو پیمانه ز خرمن چه نویسد
گفتم که کشم پای به دامن در هیهات****پائی که به دام است ز دامن چه نویسد
من مست تو آنگه خرد این خود چه حدیث است****یا من ز خرد یا خرد از من چه نویسد
ای تر سخن چرب زبان ز آتش عشقت****من آب شدم آب ز روغن چه نویسد
نامه ننویسد به تو خاقانی و عذر است****کز تو به تو نتوان گله کردن، چه نویسد

غزل شماره 139: آتش عیاره‌ای آب عیارم ببرد

آتش عیاره‌ای آب عیارم ببرد****سیم بناگوش او سکهٔ کارم ببرد
زلف چلیپا خمش در بن دیرم نشاند****لعل مسیحا دمش بر سر دارم ببرد
ناله کنان می‌دوم سنگ به بر در، چو آب****کاب من و سنگ من غمزهٔ یارم ببرد
جوجوم از عشق آنک خالش مشکین جو است****دل جو مشکینش دید خر شد و بارم ببرد
رفت قراری بدانک دل به دو زلفش دهم****دل به قراری که رفت رفت و قرارم ببرد
دید دلم وقف عشق خانهٔ بام آسمان****خانه فروشی بزد دل ز کنارم ببرد
عشق برون آورد مهره ز دندان مار****آمد و دندان کنان در دم مارم ببرد
گفت که خاقانیا آب رخت چون نماند****آب رخم هم به آب گریهٔ زارم ببرد

غزل شماره 140: خاکی دلم به گرد وصالش کجا رسد

خاکی دلم به گرد وصالش کجا رسد****سرگشته می‌دود به خیالش کجا رسد
چون آفتاب سایه به ماهی نبیندش****دیوانه‌ای چو من به هلالش کجا رسد
خود عالمی پر است که سلطان غلام اوست****چون من تهی دوی به وصالش کجا رسد
فتراک او بلندتر از چتر سنجری است****دست من گدا به دوالش کجا رسد
تا در لبش خزینه همه لعل و گوهر است****درویش را زکات ز مالش کجا رسد
تا صد هزار دانهٔ دلها سپند اوست****عین الکمال خود به کمالش کجا رسد
عشقش چو آفتاب قیامت دل بسوخت****عشقش قیامتی است زوالش کجا رسد
خاقانی اینت غم که دلت نزد او گریخت****نظاره کن ز دور که حالش کجا رسد

غزل شماره 141: اندرآ ای جان که در پای تو جان خواهم فشاند

اندرآ ای جان که در پای تو جان خواهم فشاند****دستیاری کن که دستی بر جهان خواهم فشاند
پای خاکی کن در آکز چشم خونین هر نفس****گوهر اندر خاک پایت رایگان خواهم فشاند
گر چو چنگم دربر آیی زلف در دامن کشان****از مژه یک دامنت لعل روان خواهم فشاند
چهرهٔ من جام و چشم من صراحی کن که من****چون صراحی بر سر جام تو جان خواهم فشاند
رخ ترش داری که خوبم شکر شیرین کنی****چون ترش باشی به تو شیرین روان خواهم فشاند
بس کن از سرکه فشاندن زان لب میگون که من****دل بر آن میگون لب سرکه فشان خواهم فشاند
دوستان خواهند کز عشق تو دامن درکشم****من برآنم کاستین بر دوستان خواهم فشاند
بر سر خاک اوفتان خیزان ز جور آسمان****از تظلم خاک هم بر آسمان خواهم فشاند
اهل گفتم هست چون دیدم که خاقانی نیافت****عذر خواهان خاک توبه بر دهان خواهم فشاند

غزل شماره 142: سخن با او به موئی درنگیرد

سخن با او به موئی درنگیرد****وفا از هیچ روئی در نگیرد
زبانم موی شد ز آوردن عذر****چه عذر آرم که موئی درنگیرد
غلامش خواستم بودن، دلم گفت****که این دم با چنوئی درنگیرد
چه جوئی مهر کین‌جوئی که با او****حدیث مهرجوئی درنگیرد
بر آن رخ اعتمادش هست چندانک****چراغ از هیچ روئی درنگیرد
ازین رنگین سخن خاقانیا بس****که با او رنگ جوئی در نگیرد

غزل شماره 143: دلم آخر به وصالش برسد

دلم آخر به وصالش برسد****جان به پیوند جمالش برسد
زار از آن گریم تا گوهر اشک****به نثار لب و خالش برسد
نه به نو شیفته گردم چو به من****مه به مه پیک خیالش برسد
دل دیوانه بشیبد هر ماه****چون نظر سوی هلالش برسد
صبر شد روزهٔ هجران بگرفت****تا مگر عید وصالش برسد
گرچه فتراک وصال است بلند****دستم آخر به دوالش برسد
پر و بالی بزند مرغ امید****گر ز دولت پر و بالش برسد
روز امید به پیشین برسید****ترسم آوخ که زوالش برسد
یادخاقانی اگر کم نکند****بر فلک سحر حلالش برسد

غزل شماره 144: سر زلفت چو در جولان بیاید

سر زلفت چو در جولان بیاید****به ساعت فتنه در میدان بیاید
ز چشم کافر تو هر زمانی****هزاران رخنه در ایمان بیاید
گل رخسار تو تا جیب بگشاد****خرد را خار در دامان بیاید
لب لعل تو تا در خنده آید****اجل را سنگ در دندان بیاید
ز دست ناوک اندازان چشمت****نخستین ضربتی بر جان بیاید
در جان می‌زند هجر تو دیری است****که بانگ حلقه و سندان بیاید
دل خاقانی از تو نامزد شد****بهر دردی که بی‌درمان بیاید

غزل شماره 145: دل دادم و کار برنیامد

دل دادم و کار برنیامد****کام از لب یار برنیامد
با او سخن از کنار گفتم****در خط شد و کار برنیامد
دل گفت حدیث بوسه میکن****اکنون که کنار برنیامد
در معنی بوسهٔ تهی هم****گفتم دو سه بار برنیامد
بس کردم ازین سخن که چندان****نقدی به عیار برنیامد
از هرکه به کوی او فروشد****جز من به شمار برنیامد
در راه غمش دواسبه راندم****یک ذره غبار برنیامد
مقصود نیافت هر که در عشق****خاقانی وار بر نیامد

غزل شماره 146: مرا غم تو به خمار خانه باز آورد

مرا غم تو به خمار خانه باز آورد****ز راه کعبه به کوی مغانه باز آورد
دل مرا که دواسبه ز غم گریخته بود****هوای تو به سر تازیانه باز آورد
کرانه داشتم از بحر فتنه چون کف آب****نهنگ عشق توام در میانه باز آورد
میانهٔ صف مردان بدم چو گوهر تیغ****چو نقطهٔ زرهم بر کرانه باز آورد
خدنگ غمزه زدی بر نشانهٔ دل من****خدنگ خون به نشان از نشانه باز آورد
دلم که خدمت زلف تو کرد چون گل سر****نکرده پای گل‌آلود شانه باز آورد
شد آب و خاکم بر باد هجر، بادهٔ وصل****بیار، کاتش عشقت زبانه باز آورد
عنان عمر شد از کف رکاب می به کف آر****که دل به توبه شکستن بهانه باز آورد
تو عمر گمشدهٔ من به بوسه باز آور****که بخت گمشدهٔ من زمانه باز آورد
هزار کوه و بیابان برید خاقانی****سلامتش به سلامت به خانه باز آورد

غزل شماره 147: مکن کز چشم من بر خاک سیل آتشین خیزد

مکن کز چشم من بر خاک سیل آتشین خیزد****نترسی ز آن چنان سیلی کزو آتش چنین خیزد
گوزن آسا بنالم زار پیش چشم آهویت****چه سگ‌جانم که چندین ناله زین جان حزین خیزد
کله کژ کرده می‌آئی قبای فستقی در بر****کمانکش چشم بادامت چو ترکی کز کمین خیزد
چو تو در خندهٔ شیرین دو چاه از ماه بنمائی****مرا در گریهٔ تلخم دو دریا بر زمین خیزد
بگریم تا مرا بینی سلیمان نگین رفته****بخندی تا ز یاقوتت سلیمان را نگین خیزد
به هجرت خوشترم دانم که از هجر تو وصل آید****به مهرت خوش نیم دانم که از مهر تو کین خیزد
چو رحم آرد دلت بینم که آب از سنگ می‌زاید****چو خشم آرد لبت بینم که موم از انگبین خیزد
بده عناب چون سازی کمند زلف چین بر چین****مرا عناب‌وار از روی خون آلوده چین خیزد
نو باری اشک خون می‌بار خاقانی در این انده****که انده شحنهٔ عشق است و سیم شحنه زین خیزد

غزل شماره 148: بر دل غم فراقت آسان چگونه باشد

بر دل غم فراقت آسان چگونه باشد****دل را قیامت آمد شادان چگونه باشد
تو کامران حسنی از خود قیاس میکن****آن کو اسیر هجر است آسان چگونه باشد
پیغام داده بودی گفتی که چونی از غم****آن کز تو دور ماند می‌دان چگونه باشد
هر لحظه چون گوزنان هوئی برآرم از جان****سگ‌جانم ارنه چندین هجران چگونه باشد
نالندهٔ فراقم وز من طبیب عاجز****درماندهٔ اجل را درمان چگونه باشد
خواهم که راز عشقت پنهان کنم ز یاران****صحرای آب و آتش پنهان چگونه باشد
پیش پیام و نامه‌ات بر خاک باز غلطم****در خون و خاک صیدی غلطان چگونه باشد
نامه به موی بندی وز اشک مهر سازی****در مهر تر نگوئی عنوان چگونه باشد
بر موی بند نامه‌ات طوفات گریست چشمم****چندین به گرد موئی طوفان چگونه باشد
خاقانی است و آهی صد جا شکسته دربر****یارب که من چنینم جانان چگونه باشد

غزل شماره 149: شور عشق تو در جهان افتاد

شور عشق تو در جهان افتاد****بیدلان را به جان زیان افتاد
تو هنوز از جهان نزاده بدی****کز تو آوازه در جهان افتاد
آتشی زد غم تو در جانم****که شرارش بر آسمان افتاد
تو سلامت گزین که نام دلم****از ملامت به هر زبان افتاد
کار من مصلحت کجا گیرد****خاصه کاین فتنه در میان افتاد
صوتر حال خصم و خاقانی****مثل مار و باغبان افتاد

غزل شماره 150: عقل ز دست غمت دست به سر می‌رود

 

عقل ز دست غمت دست به سر می‌رود****بر سر کوی تو باد هم به خطر می‌رود
در غم تو هر کجا فتنه درآمد ز در****عافیت از راه بم زود بدر می‌رود
از تو به جان و دلی مشتریم وصل را****راضیم ار زین قدر بیع به سر می‌رود
گرچه من اینجا حدیث از سر جان می‌کنم****نزد تو آنجا سخن از سر و زر می‌رود
جان من از خشک و تر رفته چو سیم است لیک****شعر به وصف توام چون زر تر می‌رود
نیستی آگه ز حال کز صف عشاق تو****حال چو خاقانیی زیر و زبر می‌رود

بعدی                                   قبلی

دسته بندي: شعر, افضل‌الدین خاقانی,

ارسال نظر

نام
ایمیل (منتشر نمی‌شود) (لازم)
وبسایت
:) :( ;) :D ;)) :X :? :P :* =(( :O @};- :B /:) :S
نظر خصوصی
مشخصات شما ذخیره شود ؟ [حذف مشخصات] [شکلک ها]
کد امنیتیرفرش کد امنیتی

مطالب تصادفي

مطالب پربازديد